1 ... 5 6 7 8 9 10 11 12 ... 15

Tablo 10- Belediyeler İçme Suyu ve Kanalizasyon Altyapısı 1995-2000


II.A.6.1. Atık Su Altyapısı

2004 yılı verilerine göre 2.88 milyar m3 atık su şebeke sistemleri ile deşarj edilmektedir. Bu miktarın % 47’si nehirlere, % 40.9’u denizlere, % 3.4’ü barajlara, % 1.5’i göllere ve suni göllere, %1.1’i arazileri % 6.1’i diğer alanlara deşarj edilmektedir. Deşarj edilen atık suyun % 65.9’u arıtılmıştır. 2004 yılında toplam 165 belediye atık su arıtma tesisi 303 belediyeye hizmet etmiştir. Arıtılan toplam miktar içinde, biyolojik arıtma oranı %56.3, fiziksel arıtma oranı % 31.5 ve gelişmiş arıtma oranı % 12.2. olarak gerçekleşmiştir. Kanalizasyon şebekesine erişimi olan toplam nüfus, ülke nüfusunun % 66’sı; toplam belediye nüfusunun ise % 83’üdür. Atık su arıtma tesislerinin hizmet verdiği toplam nüfus, ülke nüfusunun % 35’i iken, toplam belediye nüfusunun % 44’üdür. 2004 yılı verilerine göre Belediyelerin atık su ile ilgili göstergeleri aşağıdaki tabloda izlenebilir47:


Tablo 11-Belediyelerde Atık Su Altyapısı


III.A.6.2. İçme Suyu Altyapısı

2004 yılı verilerine göre, belediyeler tarafından şebeke sistemlerine dağıtılmak üzere damıtılan su miktarı 4.73 milyar m3’tür. Belediyeler tarafından damıtılan suyun % 42’si barajlardan, % 27.1’i kuyulardan, % 26.2’si kaynak sularından, % 2.9’u nehirlerden, % 1.8’i göllerden ve suni göllerden elde edilmiştir. 2004 yılında 131 belediye içme suyu arıtma tesisi 304 belediyeye hizmet vermiştir. Damıtılan suyun % 44’ü arıtılmıştır. Arıtılan miktarın % 4.7’si fiziksel arıtma yolu ile arıtılırken, geleneksel arıtma oranı % 95.3’tür. Aynı yıl, toplam ülke nüfusu içinde içme suyu hizmeti alan belediye nüfusu oranı % 74 olarak gerçekleşirken; toplam belediye nüfusunun % 94’ü içme suyu hizmetinden faydalanmıştır. İzleyen tablo, 2004 yılı verilerine göre içme suyuna ilişkin göstergeleri sunmaktadır48:



Tablo 12-Belediyelerde İçme Suyu Altyapısı

III.A.6.3. Katı Atık Altyapısı

Belediye katı atık istatistiklerine göre, toplanan katı atığın % 46.7’si belediye boşaltma yerlerine, % 28.9’u kontrollü arazi doldurma alanlarına, % 15.6’sı metropoliten belediyelerin boşaltma alanlarına, % 3’ü başka belediyelerin boşaltma alanlarına, % 1.6’sı gömme yoluyla, % 1.4’ü gübre fabrikalarına, % 0.4’ü nehir ve göllere, % 0.3’ü açık alanda yakma yolu ile boşaltılmıştır49.


Tablo 13-Belediyelerde Katı Atık Altyapısı

Yukarıdaki açıklamalar ve tablolardan da anlaşılacağı gibi, 2004 yılı değerlendirmelerine göre, atık su, içme suyu ve katı atık altyapısı, gereksiniminin tamamını karşılamamaktadır. Kanalizasyon şebekesine erişimi olan toplam nüfus, ülke nüfusunun % 66’sını; toplam belediye nüfusunun ise % 83’ünü oluşturmaktadır. Atık su arıtma tesislerinin hizmet verdiği toplam nüfus, ülke nüfusunun yalnızca % 35’i iken, toplam belediye nüfusunun % 44’üdür. Yine 2004 yılı verilerine göre, toplam ülke nüfusu içinde içme suyu hizmeti alan belediye nüfusu oranı % 74 olarak gerçekleşirken; toplam belediye nüfusunun % 94’ü içme suyu hizmetinden faydalanmıştır. 2004 yılı istatistiklerinden gerek atık su arıtma tesislerinin, gerekse içme suyu arıtma tesislerinin yıllık kapasitelerinin altında kullanıldığı anlaşılmaktadır (Tablo 11, Tablo 12). Bu arada, katı atık hizmetinden yararlanan toplam nüfus oranı % 73, toplam belediye nüfus içinde bu hizmetten yararlanan nüfus oranı % 92’dir.


III.A.6.4. Ulaşım Altyapısı


Türkiye kentleri fiziksel ve sosyo-ekonomik yapılarındaki farklılıklara karşın, dünyada ulaşım alanında yaşanan değişimleri belli bir ölçüde yaşamakta ve benzer ulaşım sorunları barındırmaktadır. Türk kentlerinde tarihsel olarak metro türü raylı ulaşım gelişmemiş, araba sahipliliği de gelişmiş ülkelere göre sınırlı düzeyde kalmıştır. Hızlı ulaşım türlerinin gelişmiş ülkelere oranlar sınırlı oluşu, kentlerin yayılabileceği mesafeyi de genel de kısıtlamıştır. Kentler, lastik tekerlekli toplu taşım türleriyle ve yaya olarak yapılan ulaşımdan etkin olarak faydalanacak şekilde çok yoğun ve yağ lekesi biçiminde gelişmişlerdir50.
Ancak, araba sahipliliğinin giderek yaygınlaşmasıyla, Türkiye metropollerinde desantralizasyon süreçleri de gözlemlenmektedir. Bu artış, yüksek gelir gruplarının konut alanlarının sıçramalı biçimde kent dışında oluşmasını ve büyük ölçekli alışveriş merkezlerinin de kent merkezinin dışında, karayollarıyla erişilebilen noktalarda yer seçimini hızlandırmıştır. Desantralizasyon eğilimlerinin gelecekte kentin çeperlerinde ekolojik hayatı ve doğal dengeleri tehdit edecek boyutlara gelmesi olasıdır. Öte yandan bu eğilimleri araca ve petrole bağımlı kent formlarını desteklemektedir.
Desantralizasyon eğilimleri ile, bazı iş yerleri de kentin çeperlerine doğru kaymaya başlasa da, Türk kentlerinde konut-işyeri ilişkisi hala genel olarak kent merkezi üzerinde kurulmakta; bu durum da kent merkezi ve çevreleyen alanlardaki trafik sorununu artırmaktadır. Bu sorunu aşmak için hem yeni yollar yapılmakta hem de kapasite artırımı yöntemlerine başvurulmakta ve kent merkezi üzerinden yüksek kapasiteli trafik akımları planlanmaktadır. Yapılan yeni yollar ve alışveriş alanlarının kent merkezinin dışına çıkması, Türkiye’de metropoliten kentlerin merkezlerinin bir bölümünde ciddi çöküntü sorunlarını da beraberinde getirmektedir.
Otomobil kullanımının artması toplu taşım hizmetlerinin sunumunu da etkilemiştir. Bu hizmetlerin azaltılması, Türkiye’de genellikle yüksek gelir gruplarının konut alanlarının komşuluğunda gelişme eğilimi gösteren gecekondu alanlarının da etkilenmesine neden olmaktadır.
Uygulamalar otomobile bağımlı bir ulaşım sistemini ortadan kaldırmaya çalışan bir politika anlayışının henüz yerleşmediğine işaret etmektedir. Örneğin Ankara için 1980’li yıllarda hazırlanan Ulaşım Ana Planı’nda “yayalara öncelik” ilkesinden söz edilmekteyse de, uygulamalar bu konuda geri planda kalmaktadır. Gelişmiş ülkelerde olduğu gibi elektronik teknolojiler aracılığıyla kent merkezlerinde park yeri denetleme ve ücretlendirme sistemleri; trafik sıkışıklığını ücretlendirme gibi yöntemlerin Türk kentlerine uyarlanabilirliği konusunda araştırma yapmak önem taşımaktadır.
İstanbul, Ankara, İzmir, Antalya, Konya, Bursa ve Eskişehir’de raylı sistemler açılmıştır ve pek çok kentte bu sistemlerin açılmasına yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Bu sistemler toplu taşım sunumunu daha etkin hale getirmeyi, araç trafiğini azaltmayı, çevresel kirliliği gidermeyi ve kentsel gelişmeyi yönlendirmeyi hedeflemektedir. Ancak bu sistemlerin ne derece başarılı olduğu, kentlerin gelişimini ne ölçüde yönlendirdiği yönünde yapılan çalışmalar sınırlı düzeyde kalmıştır51.
Ulaşım sistemlerinin ve araçlarının yapımı için milyonlarca ton beton, çelik ve plastik kullanılmaktadır. Daha da önemlisi, yenileneyemen kaynakları da –örneğin petrol—büyük ölçüde tüketmektedir. Küresel ölçekte bakıldığında ulaşımın tüm dünyadaki petrol ürünleri toplamının % 60’ından fazlasını tükettiği bilinmektedir. Ulaşımda kullanılan enerjinin % 98’i petrolden sağlanmaktadır. Ulaşım sektörü içinde motorlu ulaşımın kullandığı petrol oranı % 80’in üzerinde iken, hava ulaşımında bu oran % 15 civarındadır. Kalan kısım ise demiryolu ve denizyolu ulaşımı için kullanılmaktadır. Türkiye’deki ulaşım sistemi de çok büyük ölçüde petrol ürünlerine dayanmaktadır. Bu durumun ekonomik açıdan sürdürülebilirlik sorunları taşımasının yanı sıra, çevresel açıdan da sürdürülebilirlik sorunları barındırdığı ortadadır. Karbonmonoksitten, hidrokarbonlardan ve kurşundan kaynaklanan hava kirliliği söz konusudur. Araştırmalar, karbondioksit salınımının yaklaşık % 90’ının ulaşım kaynaklı olduğunu ortaya koymaktadır. Diğer bir sorun, insanlar üzerinde psikolojik ve fizyolojik etkileri olan gürültü kirliliğidir. Üçüncü sorun ise yakıtların havaalanlarında, garajlarda, dolum istasyonlarında sızmasından kaynaklanan su kirliliğidir. Su yollarının kullanımı da su kirliliğine neden olmaktadır52.
Türkiye’de çevresel hedefler pek çok planda yer almakla beraber, büyük kentlerde ulaşım nedeniyle hala ciddi kirlilik sorunları yaşanmaktadır. 1990 ve 1993 yılları arasında büyük kentlerde yaşayan 15 milyon insan, Dünya Sağlık Örgütü’nün ön gördüğü standartların üstünde partikül maddeler (toz, duman) ve kükürtdioksite maruz kalmıştır. Hızlı kentleşme, artan otomobil sahipliliği, arazi kullanım planlamasına gereken önemin verilmeyişi, otomobile kullanımının yerine sınırlı seçenek oluşu karşısında, kirliliği azaltmak zor bir hedef olarak karşımızda durmaktadır. Dizel araçların kirlilikteki payı büyüktür. Tüm otomobillere katalizörler takılsa bile, NOx salınımlarının ciddi olarak azaltılamayacağı yönünde araştırmalar bulunmaktadır53. Bu durum, kentsel sürdürülebilirlik konusunda ulaşım kaynaklı göstergelerin çok önemli olduğunu ortaya koymaktadır.
Ulaşım sorunlarının çözümü için geçmişte benimsenen yaklaşım, genelde trafik sıkışıklığına çözüm aramak şeklinde olmuştur: Arzın yani yol kapasitesinin artırılmasına yönelik önlemler ile trafik sıkışıklığı sorunu aşılmaya çalışılmıştır (ulaşım ağını geliştirmek, yeni yol yapımı, mevcut yolların genişletilmesi, kavşaklarda mühendislik çözümleri). Yol yapısının yetersiz olduğu yeni/küçük kentlerde ve yol altyapısının sınırlı olduğu az gelişmiş ülke kentlerinde bu çözüm geçerliliğini korurken; gelişmiş yol ağlarına sahip, altyapısı mevcut metropoliten kentlerde bu yaklaşım artık sorgulanmaktadır. Çünkü trafikteki artış hızına yetişebilecek kapasitede yol yapımı olanaklı değildir. Ayrıca metropoliten kentlerde artan talebi karşılayabilecek kapasitede yeni yol sunumu için fiziksel mekan kısıtlıdır. Mevcut yapılaşmış alanı özellikle kent merkezini tahrip etmeden –yıkım olmadan- yol yapmak olanağı bulunmamaktadır. Her yeni yol kapasitesi artırma uygulaması daha önce hesaplanmamış yeni talep doğurmaktadır; bu nedenle yol yaparak arz-talep dengesi korunamamaktadır. Üstelik, yeni yolların yapılması beraberinde trafik hacminde artışı da getirdiği için, yukarıda sayılan (emisyon, doğal çevre, petrolde dışa bağımlılık, toplu taşım kullanımının daha sonra sunumunun azalması vs gibi) diğer ulaşım sorunlarını da çözmediği gibi, katlanarak artmasına neden olmaktadır54.
Türk kentlerinde sürdürülebilir kentsel ulaşım açısından sorun alanları şu şekilde özetlenebilir:

Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.

III.A.5. Kentleşmenin Doğal Afetlere Duyarlılığı, Risk Yönetimi - Sürdürülebilir Kentleşme Bakış Açısı İle Türkiye’de...

səhifə9/15
tarix15.01.2018
ölçüsü0.96 Mb.

III.A.5. Kentleşmenin Doğal Afetlere Duyarlılığı, Risk Yönetimi

Ülkemiz için afetlerin yıkıcılığı konusundaki önemli ve acı bir deneyim 1999 yılında yaşanan Doğu Marmara Depremi olmuştur. Kentleşme elbette ki doğal afetlerin her çeşidine karşı son derece duyarlı olması gereken, afet yönetimi konusunda yasal, yöntemsel, araçsal donanımı eksiksiz olması gereken bir sektördür. Yerleşmelerin planlarda öngörülenden hızlı büyümeleri, plan değişiklikleri, kaçak yapılaşma gibi etmenler, kentsel alanlar üzerindeki riskleri artırmakta, günümüzde yaşanan afetlerin büyüklüğü de bu sorunları açıkça ortaya koymaktadır. Son 60 yıl içinde doğal afetlerin neden olduğu yapı hasarlarının % 62’si depremler, % 15’i heyelanlar, % 12’si su baskınları, %5’inin kaya düşmeleri, 54’ü yangınlar, % 2’isi çığ, fırtına gibi doğal olaylar nedeniyle oluşmuştur43.


Kentlerin yer seçimi kararlarının, nesnel verilere dayalı olarak üretilen üst plan kararları ve ülkesel politikalar ile belirlenmesi gerekirken, rant elde etme güdüsü çok daha fazla belirleyici olmaktadır. Kentsel ranttan en çok oranda yararlanma amaçlı kentsel yerleşme kararları ile yatırımcının karını temel ölçüt alan sanayi yer seçim kararları doğal afet risklerini gözetmemektedir. Marmara Bölgesi bu ilişkinin en yoğun yaşandığı, en çarpıcı örneği oluşturmaktadır44.
Doğru stratejilerin kurulması öncelikle mekansal planlama ve imar düzenlemelerinde afetler konusunun nasıl ele alındığı ile ilgilidir. Türkiye’de afetleri ilgilendiren mevzuattaki strateji yanlışları aşağıdaki şekilde sıralanabilir45:

  1. Afetler mevzuatı, konuyu teknik bir çalışma alanı görmekten çok, kaynakların siyasi otoritelerce kullanılmasını sağlamaktadır. Doğru uygulamalar için yetki verilmesi gereken kadrolar etkisizdir.

  2. İmar düzenlemelerinde afet konusu dışlanmıştır. Bu şekilde, konunun çok boyutlu ele alınabileceği ve risklerin dışlanabileceği bir temelden yoksun kalınmıştır.

  3. Afetler ve imar düzenlemeleri birbirinden bağımsız bırakılmıştır.

  4. İmar planlaması ve yapı üretimi, gerçek denetim biçimlerinden uzak kalmıştır. Popülist politikalar nedeniyle yönetsel ve teknik uygulama denetimi kurulamamıştır.

  5. İmar planlama hedefleri, parsel ölçeğinde tekil yapılaşmanın ötesine geçememiş; koruma, yapılaşma sürecindeki işletme, kaynak geliştirme ve örgütlenme gibi aşamaları kapsamına almamış; çağdaş pek çok araç ve yaptırım gücünden yoksun kalmıştır.

  6. Türkiye’deki deprem kuşaklarını gösteren bir belgenin ötesinde, her tür afete ilişkin coğrafi ve yer bilim bilgilerinin bir araya getirildiği bir belge düzeni kurumsallaştırılamamıştır.

III.A.6. Kentsel Teknik Altyapı Hizmetlerinin Sunumu

Türkiye’de yerleşme ve şehirleşme sorunları arasında önemli bir alan, altyapı sistemlerinde amaçlarla bütünleşen yatırım/işletim sistemlerinin kurulamamış olması çerçevesinde ortaya çıkmaktadır46.


Kentsel teknik altyapının bileşenleri, içme suyu, kanalizasyon şebekeleri, arıtma tesisi, katı atık tesisi ve ulaşım sistemidir. 8. Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda 1995 ve 2000 yıllarında belediyelerin içme suyu, kanalizasyon ve arıtma tesisleri durumları ve kaçak kullanıma ilişkin şu veriler sunulmaktadır:


1995



2000 (tahmin)



Toplam belediye sayısı

2802

3227

İçme suyu şebekesi olan belediye oranı (%)

60

73

İçme suyu arıtma tesisi olan belediye oranı (%)

4

4

Kanalizasyon şebekesi olan belediye oranı (%)

10

10

Atık su arıtma tesisi olan belediye oranı (%)

4

4

Büyükşehir belediyelerinde ortalama içme suyu kaçak oranı (%)

47

37 (1997 oranı)

Tüm belediyelerde ortalama içme suyu kaçak oranı

40

32 (1997 oranı)

Göstergeler



Oranlar (%)



Toplam nüfus içinde kanalizasyon şebekesine erişimi olan nüfus oranı

66

Toplam belediye nüfusu içinde kanalizasyon şebekesine erişimi olan nüfus oranı

83

Atık su arıtma tesislerinin hizmet verdiği nüfus oranı

35

Atık su arıtma tesislerinin hizmet verdiği toplam belediye nüfusu oranı

44

Atık su arıtma tesislerinde arıtılan atık su miktarı/Atık su arıtma tesislerinin toplam kapasitesi (yıllık)



Fiziksel

47

Biyolojik

61

Gelişmiş

84

Göstergeler



Oranlar (%)



Toplam nüfus içinde içme suyu şebekesine erişimi olan nüfus oranı

74

Toplam belediye nüfusu içinde içme suyu şebekesine erişimi olan nüfus oranı

93

İçme suyu arıtma tesislerinde arıtılan damıtılmış su oranı

44

İçme suyu arıtma tesislerinde arıtılan su miktarı/İçme suyu arıtma tesislerinin toplam kapasitesi (yıllık)



Fiziksel

37

Geleneksel

58

Gelişmiş

0

Göstergeler



Oranlar (%)



Toplam nüfus içinde katı atık hizmeti alan nüfus oranı

73

Toplam belediye nüfusu içinde katı atık hizmeti alan nüfus oranı

92

Belediye katı atıklarının toplandığı yerler (bin ton/yıl)



Metropoliten belediyenin boşaltma yeri

3789

Belediyenin boşaltma yeri

11304

Başka belediyenin boşaltma yeri

734

Düzenli depolama tesisi (landfill)

6991

Kompost tesisi (composting plant)

349

Açık alanda yakma

71

Göl ve nehre deşarj

103

Gömme

397

Diğer

499

Ayrı olarak toplanan tıbbi atık miktarı (bin ton/yıl)

70

Katı atık bertaraf tesislerinden yararlanan nüfus oranı

25
?


iii-international-287.html

iii-international-291.html

iii-international-296.html

iii-international-30.html

iii-international-304.html