1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

III Fəsil Güney Azərbaycan 1979-2009-cu illərdə - Демо Сонэ Плайбажк

səhifə4/11
tarix14.07.2018
ölçüsü0.85 Mb.

III Fəsil

Güney Azərbaycan 1979-2009-cu illərdə

Hər hansı bir xalqın və onun yaşadığı ölkənin geosiyasi vəziyyətini onun yerləşdiyi coğrafiya, yaşadığı tarixi hadisələr, mənsub olduğu mədəniyyət və iqtisadi amillər müəyyən edir. Azərbaycanın Şərq-Qərb kecid nöqtəsində olması bütün tarix boyu onun geopolitikasına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərmişdir. Keçid nöqtəsində yerləşməsi onu tarixən Şərqdən Qərbə, Qərbdən Şərqə olan hücumlara məruz qoymuş və onun tarixinə ciddi təsir göstərmişdir. Ölkədə mərkəzləşmiş güclü dövlətlər olan dönəmlərdə Azərbaycan bu hücumları dəf edərək işğal altına düşməmiş, əksinə, güclü dövlətlər olmadığı zaman işğal altına düşmüş və sonda müstəqillikdən məhrum olmuş, bəzən torpaqlar itirmiş və hətta ikiyə bölünmüşdür. Bu anlamda,yəni dövlətin güclü va zəif olması baxımından ümummilli lider Elçibəyin siyasi gündəmə gətirdiyi Bütöv Azərbaycan ideyasını tarixi ədalətsizliyin ortadan qaldırılması cəhdi kimi qiymətləndirməklə yanaşı, daha çox bölgədə güclü bir dövlət qurmaqla xarici müdaxilələrdən qorunma kimi strateji hədəf güdən fikir olaraq qəbul edə bilərik. Məhz məsələyə bu baxımdan yanaşan Elçibəy «Qarabağın azad edilməsinin yolu Təbrizdən keçir» şüarını səsləndirmiş, məsələnin mahiyyətini səthi anlayanların tənqidinə məruz qalmışdır.

Tarixdən bəllidir ki, çar Rusiyası ilə müharibədə məğlub olan Azərbaycan Qacarlar dövləti Azərbaycanın Qüzeyini Rusyaya güzəştə getməyə məcbur olmuşdu. Nəticədə çar Rusyası Azərbaycanı parcalamış, Quzey Azərbaycanı və Quzey Azərbaycan xalqını öz əsarəti altına almışdı. Güney Azərbaycan türkləri öz dövləti olan Qacarların hakimiyyəti altında Persiya və farslarla birlikdə qalmışdır. Qacarların hakimiyyəti də devrildikdən sonra xarici türk düşmənlərinin hərtərəfli yardımı ilə ata-anası, nəsli-nəcabəti bəlli olmayan, pəhləvilərə heç bir dəxli olmayan, ilk öncə Mazandaranlı Rza, daha sonra isə Rza şah pəhləvi adı ilə şahlıq taxtına ruslar tərəfindən oturdulan və ingilislər tərəfindən dəstəklənən fars şovinisti Rza ilə nəhayət Iran adlandırılan məmləkətdə min illik türk hakimiyyətinə son qoyuldu. Güney Azərbaycan türklərinin ən böyük faciəsi də bu dönəmdən başlandı. Onlar da Quzey Azərbaycan kimi müstəmləkəyə çevrildi. Qacar dövlətinin bütün əraziləri, o cümlədən də Güney Azərbaycan tarixdə heç bir zaman adı keçməyən qondarma bir Iran imperiyasının tərkibində qaldı. 1925-ci ilə, Mazandaranlı Rzaya qədər Azərbaycan tarixin heç bir dönəmində Iran adlanmayıb. 1925-ci ilə qədər tarixdə nə Iran adlı dövlət və nə də Iran adlı xalq olub. Bu gün Iran deyilən məmləkət XX əsr qondarma «Pəhləvilər»in qondarma imperiyasının qondarma adıdır ki, indi də bu qondarma ad Iran Islam Cumhuriyyətinin adında saxlanılıb.

Rza şah ilk olaraq Güney Azərbaycanla Türkiyə Cumhuriyyəti arasında mədəni və ticarət əlaqələrini yasaqlamış və bununla da Azərbaycan türklərini farslaşdırmaq məqsədi ilə onları fars bölgələrinə doğru köç etməyə məcbur etmişdi.

Rza şah Güney Azərbaycanı Türk dünyasından ayırmaq üçün 1934-cü ildə fars dilini Iran Imperiyasının rəsmi dövlət dili elan etmiş, türkcə kitab, qəzet və dərgi yayımlanmasını yasaqlamışdı. Türkcə yer adlarını dəyişdirdirib farslaşdırmış, Türkiyədə oxumaq üçün tələbə göndərilməsinə son qoymuş, təhsil alıb gələnlərin maaşlarını kəsdirmişdi.

Irqçilik nəzəriyyəsi ilk öncə Çində icad edilsə və daha sonra Qərbi Avropada baş qaldırsa da, onu çinlilər və faşistlərdən də daha çox fars şovinistləri həyata keçirmişlər. Bu özlərini «ari» adlandıran fars şovinstləri bütün tarixi saxtalaşdıraraq Iran adlı bir coğrafi məkan, bir dövlət, bir Iran mədəniyyəti deyilən mədəniyyət uydurdular, ilk öncə Türk əsilli fars dilli mütəfəkkirlərin yaratdığı ədəbi-fəlsəfi əsərləri, imperiyaya daxil olan bütün xalqların, xüsusilə, Azərbaycan türklərinin min illər boyu ərsəyə gətirdiyi bütün maddi-mədəni sərvəti farsların adına çıxdılar. Bu işdə rus və Avropa tədqiqatçılarının da əməyi az olmamışdır. Və beləliklə də Iran kimliyi fars kimliyi kimi təqdim edilməyə başlandı, yəni Iran tarixi, Iran mədəniyyəti fars tarixi, fars mədəniyyəti kimi anladıldı. Fars dili şer, ədəbiyyat dili səviyyəsindən rəsmi dövlət dili səviyyəsinə qaldırıldı. Istər Rza şah, istərsə də oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvi xarici ağalarının yardımı ilə Türkiyə Türkləri ilə Azərbaycan və Türküstan Türkləri arasında bir baraj yaratmış, ermənilər və yunanlarla siyasətlərini uyğunlaşdıraraq Türkiyəni zəiflətmək və Türk dünyasını bir–birindən təcrid etməyə çalışmış və zaman-zaman buna nail də olmuşlar. Türk dünyasına və qarşılıqlı olaraq Türk millətinə qarşı bu gün də izlənilən siyasətin əsasında adı çəkilən dövlət və xalqların hər birinin öz strateji məqsədləri vardır. Belə ki, farsların və rusların əsas məqsədi Türk birliyini pozmaqla öz imperiyalarını qoruyub saxlamaqdırsa, ermənilərin əsas məqsədi bu və digər qüvvələrə arxalanaraq əbədi düşmən hesab etdiyi Türklərdən intiqam almaq, hər an, hər fürsət düşdükdə onları fiziki məhv etmək, Türkiyədə nifaq toxumu səpərək kürdləri də bu işə sövq etdirmək, Türkiyəni zəiflətməklə Azərbaycanda istədiyinə nail olmaq və bununla ərazilərini genişləndirməkdir. Tehranda nəşr olunan bir erməni qəzetində oxuyuruq: «Daşnaqların yeganə məqsədi əbədi düşmənimiz olan Türkü məhv etmək və onunla qəti hesablaşmaq üçün hər gün, hər fürsətdə onu bıçaqlamaqdır. Türkün birliyini pozmaq, Türkiyəyə nifaq toxumu səpmək, Türkiyəni zəiflətmək. Vəzifəmiz məhz bunlardır. Bu məqsədlə kürdlərə dayaq durmaq, erməni davasına xidmət etmək deməkdir. Əksinə, Kürdçülük hərəkatından uzaq durmaq erməni davasına xidmət etməmək deməkdir».

Ingiltərənin əsas məqsədi isə ilk vaxtlar dünya imperatorluğu yaratmaq idisə, indi dünyanın neft ilə zəngin ölkələrində iqtisadi hegemonluğa sahib olmaqdır.

Səksən illik şovinist fars rejimi Güney Azərbaycan Türklərinə dünya tarixində analoqu olmayan zərbələr vurub. Təbii ki, bütün bu zərbələrin cavabsız qalmasına əsas səbəb Böyük Güclərin Strateji neft siyasətləri olmuşdur. Büyük Güclər neftin hesabına şovinist fars rejimlərinə həmişə güzəştə getmiş, neftə sahib çıxmaq üçün bir-biri ilə rəqabət apararaq hər biri bu və ya digər dərəcədə amansız rejimləri belə müdafiə etmişlər. Uduzan isə hər zaman bu neftin həqiqi sahibi Azərbaycan xalqı olmuşdur. Heç təsadüfi deyildir ki, 1945-1946-cı illərdə Pişəvərinin başçılığı ilə yaradılan Milli Hökumətimizin yıxılmasının da əsas səbəblərindən biri məhz neft olmuşdur. Belə ki, 5Aprel 1945-ci ildə Sovet Ittifaqı ilə Iran arasında gizli bir müqavilə bağlanaraq Güney Azərbaycanda neft kəşfiyyatı və istehsalı hüququ Sovet Ittifaqına verilmiş və bunun müqabilində Sovet Ittifaqı ordusunu Irandan, daha doğrusu, Güney Azərbaycandan geri çəkmiş və Iranın daxili işlərinə qarışmamışdır. Qərbi Avropa dövlətləri də neftin hesabına şahı və şah rejimini dəstəkləyərək öz maraqlarını həyata keçirmişlər. Qərbin bu dəstəyindən istifadə edən Şah daha da irəli gedərək 27 oktyabr 1967-ci ildə heç bir tarixi əsası olmayan Iran dövlətinin 2500 illiyini təntənə ilə qeyd edərək dünyanın bütün «taclı başları»nı bu törənə dəvət etmiş və onların gözü önündə təntənəli şəkildə tacı başına qoymuşdu. Beləliklə, fars hakimiyyətini qorumaq üçün Azərbaycan ərazisi Böyük Dövlətlərin hərracına çevrilir.

Millət milli mücadiləyə başlayanda isə hakim təbəqə ölkənin olan-qalan xəzinəsini öz xəzinələrinə çevirib xaricə qaçırlar. Heç təsadüfi deyildir ki, Məhəmməd Rza Pəhləvi ölkədən qovulanda 25 milyard dollarlq bir sərvəti də özü ilə aparmışdı.

Bəlli olduğu kimi hər əsr tarixə öz damğasını vurur. XX yüzil tarixdə daha çox iki Dünya müharibəsi, müəzzəm imperiaların çökməsi, müstəqil dövlətlərin yaranması, hərbi və elmi-texniki tərəqqi ilə anılacaq.

I Dünya müharibəsindən qalib çıxan bəzi Qərbi Avropa dövlətləri və xüsüsilə, Böyük Britaniya ve Fransa yeni bir dünya xəritəsi cızdılar. Osmanlı Imperatorluğu əraziləri Qərbi Avropa dövlətləri arasında bölüşdürüldü. Bu bölgüdə Amerika Birləşmiş Ştatları müəyyən payla razlaşmalı oldu. Bu azacıq pay ABŞ-a gələcək böyük payları qazandırdı.

II Dünya savaşında ABŞ və SSRI dünyanın yeni xəritəsini cızdılar. Dünya iki qütbə ayrıldı. Qərbi Avropa, Türkiyə,Səudiyyə Ərəbistanı, Israil, Iordaniya, Iran azacıq istisna olmaqla bütün Kəngər (Bəsrə və ya Fars) körfəzi ölkələri, Yaponiya, Pakistan, Cənubi Koreya, Skandanaviya ölkələri və s. ABŞ-ın, Şərqi Avropa, Iraq, Suriya, Fələstin, Afrikanın Liviya və qismən də Misir,Yəmən, Əfqanıstan, Şimali Koreya, Kuba və s. kimi ölkələr də SSRI-nin nüfuz dairəsinə keçdi.

ABŞ, Ingiltərə və Rusiyadan fərqli olaraq II Dünya müharibəsi dövründə məğlub durumda olan, özünə hələ Yaxın Şərq və Iranda strateji maraqlarını həyata keçirmək üçün müttəfiq tapa bilməyən, uzun zaman pusquda duran Fransa nəhayət, Xomeyni sayəsində aradığı fürsəti əldə etdi.

1978-ci ildə Parisə gələn Xomeyni Fransa hökumətinin yardımı ilə hər cür elektron cihazlarla təmin edilərək öz mesajlarını Irandakı mollalara çatdırmağa nail oldu. Iranda şah əleyhinə əsən bu qasırğa nəhayət, şahı süpürüb atdı və Xomeyni qalib sərkərdə kimi 1 fevral 1979-cu ildə Irana daxil oldu. Fanatik kütlənin ekstaz vəziyyətindən istifadə edən mollalar onları Tehrandakı Amerika sefirliyinə hücuma yönəltdi. Və nəticədə səfirliyin 66 nümayəndəsini girov götürərək, Amerika ilə bütün diplomatik əlaqələri kəsdi.

Xomeyni hökuməti təkcə Amerika ilə deyil, keçmiş Sovet Ittifaqı, Iraq və neft ixrac edən bütün ərəb dünyası ilə də vəziyyəti gərginləşdirdi. Bundan istifadə edən Sovet Ittifaqı «bulanıq suda balıq tutan mahir ovçu kimi» Əfqanıstanı işğal etdi. Irandan çıxarılan Amerika isə fürsəti əldən verməyərək, Sovet silahı ilə silahlanmış və Sovet Ittifaqının nüfuz dairəsində olan Iraqla yaxınlaşmağa və Iraqın macərapərəst lideri Səddam Hüseyinlə iş birliyi qurmağa nail oldu.

Bir zamanlar Israillə aralarından su keçməyən Fransa da yeni fürsətlər olduğunu sezərək, Iraqa yaxınlaşdı. Dərdi neft və bu neftdən gələn gəlirlər idi.

1970-ci illərdən əsas silahlarını keçmiş Sovet Ittifaqından alan Iraq Israilin nüvə silahı istehsal etdiyini öyrənincə hərəkətə gəldi və neft şokunun doğurduğu iqtisadi krizisi nəzərə alaraq, Fransa ilə yaxınlaşmağa çalışdı.

Bu məqsədlə Səddam Hüseyin 1975-ci ilin sentyabr ayında Fransa baş nazirinin dəvəti ilə Parisə getdi.Üfüqdə milyardlarla franklıq işi görən Fransa hökuməti çox keçmədən Iraqa raketlər, vertolyotlar, müdafiə üçün elektron avadanlıqlar və bir nüvə reaktoru üçün ehtiyac duyulan avadanlığı satmağa başladı.

Ərəb dünyasının lideri olmağa can atan Səddam Hüseyn nüvə reaktorunun hələ təməli atılmamış gələcəkdə görüləcək işi dünyaya duyurdu. Bir jurnalistə verdiyi müsahibəsində, Fransa ilə yaxınlaşmalarını «Ərəb atom bombası istehsalı yolunda qəti addım atdı» - kimi dəyərləndirmişdir.

Fransa mətbuatı da Fransa-Iraq iş birliyini gizlətməmiş, bundan Ərəb dünyasının simpatiyasını qazanmaq üçün yararlanmışdır. Beləliklə, nüvə reaktoru istehsalına başlamadan həm Iraq, həm də Fransa reklamdan yararlanmağa çalışmışlar.

1977-ci ildə Fransaya Italiya da qoşuldu və əlli milyon dollarlıq bir müqavilə bağlayaraq Iraqda plutonium əldə etmək üçün işlədilən nüvə avadanlığının test edilməsi üçün laboratoriya qurdular. Bu işdə Almaniya da geri qalmayaraq, Iraqda kimyəvi və bioloji silah zavodları qurmaq üçün texnoloji avadanlıqlar göndərdi.

Iraqın fəaliyyətini yaxından izləyən Amerika Iraqı terroru dəstəkləyən ölkələr siyahısına daxil etdi. Lakin Xomeyninin ortaya çıxması və irəli sürdüyü sonsuz tələblər Amerikanın Iraqla bağlı qərarlarında köklü dəyişikliklərə yol açdı. Bunun ilk göstəricisi isə Iraqın etdiklərinə Reyqan hökumətinin göz yumması oldu. Üstəlik Ağ Ev yetkililəri Iraqa silah göndərilməsi haqqında qərar qəbul etdilər. Və dünya duymasın deyə, Iraq təyyarəçilərini Iordaniya hərbi geyimində Amerikada yetişdirdilər.

Amerika və Avropa müttəfiqləri Səddamı şirnikləndirərək, onu Ərəb dünyasını qurtaracaq biricik lider kimi təqdim etdilər və onu Iranla savaşa sövq etdirə bildilər.

Səddam Hüseyn Iran ordusunun təcrübəli zabitlərinin şahla birlikdə ölkəni tərk etməsindən, Xomeyninin Amerika, onun Avropa və Ərəb müttəfiqlərinə qarşı olmasından və qapısından ayrılmayan silah tacirlərindən cəsarət alırdı.

Bu qədər güc və dəstəyə arxayın olan Səddam Hüseyn Müharibənin bir neçə gündə qələbə ilə nəticələnəcəyinə əmin olaraq, 20 sentyabr 1980-ci ildə Irana hücum etdi.

Fəqət, bəlli olduğu kimi «Qonaq umduğunu yeyə bilmədi». Əvəzində Iraq bütün müharibə dövründə çoxlu insan itgisi və milyardlarla dollar, Iran isə milyonlarla gənc itirərək, Iraq və Iran xalqlarını səfalətə sürüklədilər. Belə ki, müharibənin əvvəlində yetmiş milyard dollar ehtiyatı olan Iraq müharibədən iki yüz milyard dollar borcla çıxdı.

Neft dollarları Şərqdən Qərbə bir işıq seli kimi axmağa başladı. Bu dolların böyük bir qismi süni yaradılan «Qara bazar»da xərcləndi və xərclənir. Buraya narkotik maddə paralarını, kirli savaşların kirli gəlirlərini, üçüncü dünya ölkələrini idarə edən Qərb banklarının qurduğu şəbəkələri, rüşvətləri də əlavə etsək, «Vətənsiz para»ların haraya xərcləndiyi haqqında təsəvvür yaranır.

Iraq-Iran savaşının ən böyük ağrısını isə Güney Azərbaycan türkləri çəkdi. Bu savaş təkcə milyonlarla Azərbaycan türkünün məhv olması ilə deyil, həm də onların milli müqavimətinin, milli gücünün, daxili enerjisinin müvəqqəti olaraq zəifləməsi ilə nəticələndi.

Fars şovinistləri hələ Imam Hüseynin qətlə yetrilməsindən sonra ərəblərdən tarixi qisas almaq məqsədilə anası fars olan Imam Zeynalabdinin sağ qalmasından istifadə edərək, xilafəti ələ keçirməyə can atmış, lakin buna nail ola bilməmişlər.

Daha sonra Firdovsinin heç bir tarixi fakta söykənməyən və yalnız miflər əsasında uydurduğu «Şahnamə» əsəri, XIV əsrdə türk hakimiyyəti və Islam dininə qarşı Nübuvvət, Imamət və Üluhiyyət ideologiyasını, XIX əsrdə meydana çıxan və Ourana qarşı «əl-Bəyan» əsərini qoyan Babilik və ondan nəşət edən Vəhabilik heç bir real nəticə verməsə də Fars şovinizminin ideya qaynaqları olmuşlar.

«Özümə yer eyləyim, gör sənə nə eylərəm» deyimini özünün yaşam kriteriyasına çevirən fars şovinizimi bütün tarixi boyunca etdiklərini islam inqilabından sonra da Azərbaycan türklərinə qarşı tətbiq etməyə başladılar.

Dörd minillik tarixdə heç bir qəhrəmanlıq nümunəsi göstərə bilməyən farslar, münasibətdə olduğu bütün xalqların, xüsusilə bu ərazidə Kəngər, Makan, Elam, Aratta, Kuti, Lullubəy, Kas, Su, Subar, Turuk, Elumay, Manna, Midiya, Atarpaten, Ağvan, Saçlı, Salarlı, Atabəylər, Elxanlı, Qaraqoyunlu, Ağqoyunlu, Səfəvi, Əfşar, Qacar kimi türk dövlətlərinin yaratdığı maddi mədəniyyət və mənəvi dəyərlərini özününküləşdirmişdir, Türk hakimiyyətinə gücü çatmadıqda isə terrora əl atan və ölkə daxilində məzhəb qovğaları çıxaran, yalnız başqalarının yardımı ilə dövlət quran farslar – Əhəmənilər, Sasanilər və yalançı Pəhləvilər bu dəfə də fars şoviniziminin qarantı şaha qarşı islam inqilabının qələbəsini və Iraq-Iran savaşında milyonlarla şəhid verib Iranın ərazi bütövlüyünü təmin etmiş Azərbaycan türklərinin əməyinə sahib çıxmış və islam dövlətini məzhəb dövlətinə çevirərək, fars şoviniziminə xidmətə yönəltmişlər.

Tarixən islam dinini Fars şovinizminə xidmət edən məzhəbçiliyə sürükləyən, nəyin bahasına olursa-olsun, hakimiyyəti ələ keçirməyə əl atan Fars ideoloqları Fars bölgəsi və Azərbaycanda ilk dövrlərdə imamlardan yararlanırdılarsa, indi artıq «Mehdinin zühuruna qədər xalqı Ayətüllahlar idarə etməlidir» – fikrini irəli sürmüş, bununla da minillik mübarizələrini müvəqqəti qələbəyə ulaşdırmışlar.

Şah dövründə Əhməd Kəsrəvi və onun davamçıları tərəfindən işlənib sistemləşdirilən Fars şovinist proqramının tərkib hissəsi olan türk düşmənçiliyi, «ari» nəzəriyyəsi, erməni-fars, yunan-fars, kürd-fars, rus-fars iş birliyi Rəfsəncaninin rəhbərliyi ilə Islam Inqilabından bu günə qədər də davam etməkdədir.

1988-ci ildə Iran-Iraq savaşının bitməsi Iran deyilən məmləkətin tarixində yeni bir səhifə açdı. Savaş əsnasında Iran şovinist hökuməti bütün müxalifəti, o cümlədən də Azərbaycan Türklərinin aparıcı dini təşkilatı olan Şəriətmədarinin başçılıq etdiyi Müsəlman Xalq Partiyasını, demək olar ki, tamamilə zərərsizləşdirməyi bacardı. Belə bir vəziyyətdə təpədən-dırnağa Türk düşməni olan Haşimi Rəfsancani Iranın hakimi-mütləqi Xomeyninin ölümündən sonra 1989-cu ildə Iran Islam Cümhuriyyətinin prezidenti seçildi. Rəfsəncaninin başqanlığında Iranda totalitar bir rejim quruldu və bununla da Türk kimliyi daha da geriləməyə başladı. Türk düşmənçiliyini dövlət siyasəti mərhələsinə qaldıran Rəfsəncani hökuməti və onun tərəfdarları heç bir əxlaqa sığmayan addımlar atdı. Belə ki, rəsmi şəkildə Azərbaycanla müharibə şəraitində olan Ermənistana yardım etdi, bəzi mətbu orqanları istisna olmaqla türkcə bütün qəzet və оurnalları bağlatdı. Müharibə dövründə çökmüş Güney Azərbaycan iqtisadiyyatını daha da çökdürdü, xalqı səfalətə sürüklədi. Acınacaqlı haldır ki, bu işə vəzifəni milli maraqlardan üstün tutan «sapı özümüzdən olan baltalar» daha doğrusu, «içimizdəki şeytanlar» da rəvac verdi və verməkdədir. Belə ki, şah rejimini devirmək üçün Qurani-Kərimin «Biz insanları müxtəlif dillərdə və müxtəlif rənglərdə yaratdıq» ayəsinə söykənərək yola çıxan Islam Cumhuriyyət Partiyası qısa zamandan sonra fars şovinizminə dayanaraq bu müqəddəs ayənin də əleyhinə gedərək Iranın parçalanma ehtimalını irəli sürdü. Fars şovinizminə dayanan bu partiyanın yetkililəri ilk olaraq zərbəni onlarla eyni vaxtda yaranmış Müsəlman Xalq Partiyasına, onun lideri Şəriətmədariyə və ən başlıcası, Azərbaycan Türklərinə vurmağa başladılar. Bu məqsədlə onlar «Rəhbərlik parçalanmaz» şüarını irəli sürərək bütün təbliğat maşınlarını işə saldılar və Azərbaycan Türklərinin öndə gedənlərini səhnədən sıxışdırıb çıxarmağa, onun təşkilatını məhv etməyə və öz Fars hegomonluqlarını bərpa etməyə müvəffəq oldular. Bu işdə onlara əslən türk olan və prezident olmaq istəyən doktor Bənisədr, Baş prokuror olmaq istəyən Hüseyn Müsəvi, din adamları Ayətullah Qazi, Ayətullah Xalxali və başqaları da yardımçı oldular. «Ağacı içindən qurd yeyər» demiş atalar. Bu «qurdlar» da ulu Çinar Azərbaycanı içindən yedilər və «həşəratları» Vətənin içinə doldurub onun bütün olan-qalan qanını da sordular. Şəriətmədarini Vətəndən ayırıb məhv etdilər. Yüzlərlə millət və Vətən qeyrəti çəkənləri şəhid etdilər, zindanlarda çürütdülər, ev dustağı etdilər. Vətəndən didərgin saldılar. Milləti başsız qoydular. Meydanı boş görən fars şovinistləri, şah dövründə olduğu kimi yenə də müqəddəs vətənimizdə at oynatmağa başladılar. Pəhləvilərdən sonra hakimiyyəti ələ keçirən şovinist məzhəbçi islamçılar da onlar kimi fars dilini bir məzhəb dili kimi yenə də dövlətin rəsmi dili olaraq saxladılar. Hətta onlar şiəliyi belə fars məzhəbi kimi təqdim etməyə başladılar. Bütün bunların da nəticəsində fars dili və fars şiə məzhəbi fars kimliyini hakim mövqeyə çıxardı.

Uzun müddət dövlətmizin yoxluğundan istifadə edən xarici və daxili düşmənlər, ərazimizlə yanaşı milli kimliyimizi də iki ayrı-ayrı parçaya böldülər. Bir millət iki müxtəlif mədəniyyətin və əsarətin təsirinə məruz qaldı. Bir millətin gələcəkdə yenidən bütünləşməməsi üçün bütün mümkün vasitələrdən hər iki tərəfdə istifadə edildi. Hər iki tərəfdə iki yabançı imperiya-rus və fars imperiyaları xalqımızın Türk kimliyini, Türk mənəviyyatını yox etmək üçün əlindən gələni əsirgəmədi.Şimalda rus mənafeyi və rus psixologiyası üzərində qurulan təhsil sistemi bizi dünyadan təcrid etməklə milli mənəviyyatımızı dağıdan ən güclü sülaha çevrilibsə, Cənubda təhsilsizlik və ana dilində yazıb oxumağı yasaq etməklə məqsədlərinə çatmaq istəyiblər. Bu gün belə iki əlifbamız, az qala iki ədəbi dilimiz, iki milli psixologiyamız, iki mədəniyyətimiz, iki düşüncə tərzimiz yaranıb. 180 illik ayrılığın yaratdığı bu şırım yaranı sağaltmaq ayrı-ayrı fərdlərin deyil, bütövlükdə ən böyük təbib olan millətin işidir.

II Dünya müharibəsindən sonra uzun müddət davam edən soyuq savaş nəhayət, dünyanı lərzəyə salan Sovet Imperiyasının dağılması ilə sona çatdı. Bununla da dünya iki qütblü idarəçilikdən qurtuldu.

Qüzey Azərbaycan xalqı nəhayət, Elçibəyin rəhbərliyi ilə Müstəqil Azərbaycan Dövləti qurdu. Bu gün artıq 8 milyonluq Qüzey Azərbaycan Respublikasının bir çox iqtisadi, siyasi, hərbi sıxıntıları olsa da onun BMT-də, Avropa Şurasında və bir çox Beynəlxalq qurumlarda öz kürsüsü, dünyada öz səsi, siyasəti, öz strateji tərəfdaşları və s. var. Güney Azərbaycan isə hələ də fars şovinistlərinin müstəmləkə zülmü altında inləməkdədir.

Iran Islam Respublikasında 1997-ci ildə Xatəmi başda olmaqla «reformistlər» adlanan qrupun xalqın dəstəyi ilə iqtidara gəlməsi həm ölkə daxilində, həm də xaricdə molla rejiminin reformlar yolu ilə dəyişəcəyinə bir inam yaratmışdı. Əslində isə Xatəmi də başda olmaqla bu «reformistlər» fars şovinizminin üçüncü dalğasının təmsilçiləri idilər. Bu fars millətçi dalğa təmsilçiləri digər iki şovinist dalğalardan fərqli olaraq Iranda etnik fərqlilikləri qəbul edir və güya bunun dövlət tərəfindən də qəbul edilməsinə çalışırlar. Onlar Iranda güya həm milli kimliyi və həm də etnik kimliyi qəbul edir və göstərirdilər ki, «Iranın milli kimliyi farslar və fars dili çərçivəsində şəkillənməli, etnik kimlik isə yalnız mədəni sahədə qalmalı, heç bir vəchlə siyasi meydana gətirilməməlidir». Çox təəccübləndirici haldır ki, onlar Iran deyilən məmləkətin əsas etnosu hesab olunan 35 milyonluq Azərbaycan Türkünü də bu etnik kimliyə daxil edirlər. Bütün bunlara bir demokratiya donu da geydirməyə çalışaraq milli problemləri arxa plana keçirməyə cəhd edirlər. Arada bəzi kosmetik dəyişikliklərlə millətimizi çaşdırmağa çalışan Xatəmi hökuməti və onların «reformist» düşüncələrinin də iç üzü tezliklə açıldı və millətimiz bu əcaib və hiyləgər torun nədən ibarət olduğunu anladı. Ilk öncə «reformistlər»lə mühavizəkarların mübarizəsinin «islahatçılar»ın qələbəsi ilə nəticələnəcəyinə ümid bağlayan daxili və xarici qüvvələrin ümidləri boşa çıxdı. Artıq «reformistlər» də iflasa uğradı və «Iran siyasi sistemi islah edilə bilən bir siyasi sistem deyil» mövqeyi düşüncələrə hakim kəsildi.

Bu gün Iran adlanan məmləkət neft ölkəsi olmaqla yanaşı, həm də dünyada analoqu olmayan dövlət qurluşu sisteminə malikdir. Doğrudur ilk baxışda elə görünə bilər ki, bu dövlət qurluşu dayanaqlıdır. Belə ki, artıq 31 ildir ki, bu sistem Iranda yaşamaqda, bu və ya digər dərəcədə öz mövcudluğunu qoruyub saxlamaqdadır. Fəqət belə üsul-idarə ilə çoxmillətli dövləti uzun müddət yaşatmaq mümkün deyil. Çünki bu günkü dünya siyasi sisteminin əsasını demokratiya, plüralizm, liberalizm, sərbəst bazar iqtisadiyyatı, azad söz, dünyaya inteqrasiya və dünyanın sivil ölkələri ilə ayaqlaşma təşkil edir ki, Iran adlanan bu məmləkət bütün bu sadalananlardan məhrumdur. Deməli, bütün bu ali keyfiyyətlər olmadan bugünkü dünyada dövlətin dayanaqlığını saxlamaq mümkün deyil. Ona görə də Irandakı bu sərt idarəçilik sistemi dünya demokratiyası qarşısında duruş gətirə bilməyəcək. Deməli, Iran artıq dəyişikliklər astanasındadır. Bu dəyişikliyi şərtləndirən xüsusiyyətlər aşağıdakılardır;



  • Iran molla rejiminin xalqın gözündən düşməsi, bu rejimin sivil dünya ilə ayaqlaşa bilməməsi;

  • Ölkədə iqtisadi durğunluq və hətta geriləmə, xalqın kütləvi yoxsullaşması;

  • Milli münasibətlərin tam gərginləşməsi;

a) Iran mərkəzli fars siyasi-ideoloоi sistemi ilə Azərbaycan Mərkəzli Türk ideoloji-siyasi sisteminin qarşı-qarşıya gəlməsi;

b) Iranda mövcud ayrı-ayrı xalqların milli-siyasi təşkilatlarının yaranması - Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı, Pakistanda fəaliyyət göstərən Bəluc Milli Ourtuluş Hərəkatı, Iraqda fəaliyyət göstərən Kürd Hərəkatı, Ərəb Xalq Cəbhəsi - və müstəqillik uğrunda mübarizə aparması;



  • ABŞ-Iran münasibətlərinin daha da kəskinləşməsi;

  • ABŞ və digər böyük dövlətlərin Iranda rejim dəyişikliyinə çalışması;

  • Iranı dəstəkləyə biləcək dövlətlərin bu günkü zəif durumu;

  • Neoliberalizmin millətlər arası sistemdə güclənməsi - Qloballaşma;

  • Müttəfiq orduların Irana qonşu olan Iraqda olması və NATO qüvvələrinin Əfqanıstan və Orta Asyada yerləşdirilməsi;

  • Quzey Azərbaycan və Türkmənistanın müstəqil dövlət olmaları;

  • Quzey Azərbaycan və xaricdə yaşayan Azərbaycan türklərinin (DAK, BAB, GAMOH) Güneydəki Milli Azadlıq Hərəkatına dəstək verməsi;

  • Bu günki Iranı terrorizmin qalası sayan, nüvə silahı əldə etməyə çalışmasının qarşısını almağa və bu irticaçı terrorist dövlətin xalqlarını xilas etməyə çalışan beynəlxalq güclərin fəaliyyətə keçməsi;

  • Toplumu mərkəzə bağlayan ideoloji-siyasi və məzhəbi Islamın iflası;

  • Reformistlərə olan inamın tamamilə itməsi.

Irandakı dəyişiklikləri şərtləndirən bu və digər səbəblərə baxmayaraq Iranı düşdüyü vəziyyətdən çıxarmağa çalışanları da nəzərdən qaçırmaq olmaz. Belə ki, fars şovinizminə əsaslanaraq Iran mərkəzli fars sistemini formalaşdıranlar və Iranın həyatında söz sahibi olmağa çalışanlar aşağıdakı şəkildə qruplaşa, ABŞ-ın hədəfində olan bəzi dövlətlərlə, xüsusilə, Surya və Rusya ilə iş birliyi quraraq öz planlarını həyata keçirməyə çalışa bilərlər;

  1. Islamçı sağ və solçular şovinist qüvvələri də öz tərəflərinə çəkərək hakimiyyət uğrunda mübarizə apara bilərlər.

  2. Rəfsəncani, Xomneyi, Xatəmi, Yəzdi, Mehdi Karrubi və bunlar kimiləri anlaşaraq bir araya gələ və azacıq dəyişikliklərlə rejimi qorumağa çalışa bilərlər.

  3. Bu və bunlar kimi qruplar Azərbaycan Türklərinin istiqlal mübarizəsini etnik seperatizim və etnik mübarizə kimi beynəlxalq ictimaiyyətə çatdıra və BMT-nin sərhədlərin dəyşilməzliyi prinsipini əsas gətirərək bu mübarizəni boğmağa çalışarlar. Bu məqsədlə onlar öncədən hazırladıqları planlardan - etnik-coğrafi məkan olan Azərbaycanı ostanlara bölərək fars əyalətlərinin nəzarətinə vermələrindən, Güney Azərbaycandakı bütün strateji əhəmiyyətli dövlət idarələrini farslaşdırmalarından, Güney Azərbaycanda artırdıqları hərbi kontingentdən, Güney Azərbaycanın əsas iqtisadi müəsisələrini fars əyalətlərinə köçürməklə onun iqtisadi və kütləvi gücünü zəiflətməsindən, Güney Azərbaycan Türklərinin kütləvi şəkildə fars əyalətlərinə köçürmələrindən, türk-fars nigahı əsasında formalaşdırdıqları yeni bir Irançı təbəqələrdən və s. maksimum yararlanmağa çalışa bilərlər.

  4. Bu qruplar həmçinin Kürdlərlə və digər etnik qruplarla Azərbaycan Türkləri arasında etnik qarşı durma yarada və bu xalqları bir-birinə qırdırmaqla onları zəiflətməyə çalışa bilərlər.

  5. Şahın xaricdəki oğlu şahçılarla fars millətçiləri və fars milli cəbhəçiləri ilə iş birliyinə girərək fars şovinizminin xeyrinə xaricdən ala biləcəkləri maddi və siyasi dəstəklə Iranı federallaşdırmaq adı altında hakimiyyətə gələ və ya gətirilə bilərlər. Indiki halda bunu daha real hesab edənlər var.

  6. Bunlardan əlavə Iranda fəaliyyət göstərən «Azadlıq nehzəti», «Hizbullah», «Islam fədailəri» və s. kimi qruplar, həmçinin xaricdə fəaliyyət göstərən silaha və güclü təşkilatçılıq qabiliyyətinə malik «Xalqın mücahidləri» qrupu da bu dönəmdə tam fəallaşa bilərlər.

Bütün bu güc mərkəzləri və qrupların arasında siyasi, ideoloji, ictimai, iqtisadi və Islami görüşlər bir-birindən köklü şəkildə fərqli olsa da, onlar zaman-zaman bir-biri ilə ölüm-dirim savaşına çıxsalar da Güney Azərbaycan və Gəney Azərbaycan Türklərinə münasibətdə onların hamısı düşmənçilik mövqeyindədirlər.

Bundan əlavə Güney Azərbaycanın müstəqilliyinə əngəl olan həm də aşağıdakı əks arqumentlər gətirilməkdədir:

1) Guya Güney Azərbaycanın müstəqilliyi və deməli, Iranın parçalanması ilə öz mənafelərinin təmin edilməsi məqsədi ilə dünya siyasətini müəyyənləşdirən dövlətlər regionda uzunmüddətli münaqişə ocaqları yarada bilərlər.

Bizcə bu arqument inandırıcı deyil. Və hətta inandırıcı olsa belə bundan çəkinməyə dəyməz. Birinci ona görə ki, onsuz da Fələstində, Iraqda, Qafqazda və Əfqanstanda gedən proseslər Yaxın və Orta Şərqdə balansı pozub. Bu bölgədə heç bir xalq öz evinin ağası deyil. Deməli, münaqişələr bizdən aslı olmayaraq var və yaranacaq da. Sabahkı böyük fəlakətlər qarşısında məğlub duruma düşməmək üçün indidən hazırlaşmaq lazımdır.

Ikincisi, ABŞ-ın şərti olaraq adlandırılan «Orta Doğu Projesi» nin Azərbaycana aid hissəsinin tam nədən ibarət olduğunu bilməsək də, görünən budur ki, ABŞ, Iran ətrafında həlqəni daraltmaq, Iranı itaətkar bir dövlətə çevirmək və Rusyanın cənuba uzanan əllərini kəsmək əzmindədir. ABŞ həmçinin Rusya-Iran-Suriya-Ermənistan müttəfiqliyini pozmağa çalışır və yəqin ki, yaxın vaxtlarda buna Ermənistana təzyiq vasitəsilə nail olacaq. Bütün bunların ABŞ üçün əhəmiyyəti nə qədər böyükdürsə, Güney Azərbaycanın müstəqilliyi üçün də az deyil.

2) Güya Güney Azərbaycan məsələsinin qaldırılması bu regiona, xüsusilə Irana qonşu olan müsəlman ölkələri olan Iraqa, Suriyaya, Türkiyəyə, Körfəz ölkələrinə, Türkmənistana və Quzey Azərbaycana əlavə qayğılar və yeni ziddiyyətlər gətirə bilər.

Məlumat üçün bildiririk ki, onsuz da Iraq bu qayğıların məngənəsində çabalamaqda, Suriya Iranla xaricdən gələn həmlələrə qarşı birgə alyans yaratmaqda, Körfəz ölkələri, Türkiyə və Quzey Azərbaycan özündən aslı olmayaraq bu proseslərə cəlb edilməkdədir. Və ən başlıcası, bu əlavə qayğı və ziddiyyətlər onsuz da mövcuddur və həmçinin bu əlavə qayğı və ziddiyyətlər nə qədər böyük olsa da zorla parçalanmış bir ölkənin və xalqın uzun müddətli qayğı və iztirabları qarşısında çox zəif görünür. Bizcə, əksinə, əslində Güney Azərbaycan probleminin birdəfəlik həlli regiona əbədi sülh və əmin-amanlıq gətirə bilər və tarixi ədalət bərpa olunmuş olar.

3) Güya Iranın Avropa Birliyi dövlətləri ilə müəyyən sıcaq münasibətləri də Güney Azərbaycan məsələsinin həllinə və deməli, Iranın parçalanmasına mane ola bilər.

Ilk öncə onu qeyd edək ki, Avropa Birliyi ölkələri Iran qarşısında; 1) Iran insan haqlarına əməl etsin; 2) Iran Israil-Fələstin məsələsinə qarışmasın; 3) Iran terrorizimlə mübarizədə dünya dövlətləri ilə əməkdaşlıq etsin; 4) Iran Atom silahı istehsalından imtina etsin-kimi qlobal tələblər qoyub və bu tələblərdən hər hansı biri yerinə yetirilməzsə, Avropa dövlətləri Iranla əməkdaşlıqdan imtina edəcək. Göründüyü kimi Iran bu tələblərdən hər hansı birini belə yerinə yetirməyə qadir deyil.

Ikincisi, Avropa dövlətləri ilə Iran arasındakı indiyəqədərki sıcaq münasibətlər sırf iqtisadi amillərə dayandığından, Iran–Avropa siyasi ittifaqı olmadığından Avropa birliyi ölkələri Iranın geopolitik və daxili siyasi didişmələrində az maraqlıdır. Deməli, Avropa Birliyi Iranın parçalanması və ya federallaşmasında ən azı bitərəf mövqedə dayana bilər. Və bizcə Avropa ölkələri təkcə iqtisadi mənfəətə görə əsrlərcə formalaşmış demokratik dəyərlərindən üz döndərməz və əgər üz döndərərsə,onda o artıq Avropa olmaz. Deməli, Avropa da Iranda bəşəri dəyərlər olan azadlıq və insan haqlarına əməl edilməsinin, milli hüquqlara hörmət bəsləməsinin, ən başlıcası, demokratik dəyərlərə əsaslanan müasir dövlət qurluşunun yaradılmasında maraqlıdır ki, bütün bunlar da Güney Azərbaycan Türklərinin istəkləri ilə tam üst–üstə düşür. Həmçinin bu məsələdə Avropada müstəmləkəçiliyin və parçalanmanın dadını görən xalqlar və xüsusilə, Avropa Birliyinin aparıcı dövlətlərindən olan Almaniya heç vaxt bunun əlyehinə olmaz. Digərləri isə ən azı Güney Azərbaycan məsələsində neytral mövqedə dayanarlar ki, bütün bunlar da bizim xeyrimizədir. Bizcə artıq Avropa da dərk edir ki, Güney Azərbaycan məsələsinin birdəfəlik müsbət həll edilməsi bölgədə əbədi sülh deməkdir.

Bütün bunlar göstərir ki, Avropada Güney Azərbaycanın müstəqilliyi problemini gündəmdə saxlamaq üçün münbit zəmin var və bundan maksimum istifadə etmək gərəkdir. Bu yöndə Dünya Azərbaycanlıları Konqresi (DAK) və digər təşkilatlarımız aktiv iş aparmalı, Güney Azərbaycanın müstəqilliyi problemini beynəlmiləlləşdirməyi bacarmalı, ağıllı və sistemli informasiya siyasəti aparmalı və ən başlıcası, beynəlxalq təşkilatlarda Azərbaycanın parçalanmış ölkə, Azərbaycan Türklərinin isə bölünmüş xalq statusuna nail olmalıdırlar.

Deyilənlərdən belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, Güney Azərbaycan istiqlalının əleyhinə açıq şəkildə xaricdən rus şovinistləri, rus və fars şovinistlərinin əlaltısı olan ermənilər, daxildən isə fars şovinistləri və onları təmsil edən iqtidarlar fəaliyyət göstərəcəklər. Yerdə qalan bütün arqumentlərin isə məntiqi əsası yoxdur.

Lakin doğurudan da Güney Azərbaycan Türklərinin müstəqillik uğrunda mübarizəsinə bu və ya digər dərəcədə mənfi təsir edə biləcək bəzi səbəblər mövcuddur. Bizcə bunlar aşağıdakılardır;

1) Güney Azərbaycanın gələcəyi ilə bağlı Güney Azərbaycan Türkləri arasında vahid mövqenin tam formalaşmaması.

2) Demoqrafiya və ölkə daxili miqrasiya. Dəqiqləşdirilməsi çətin olan məlumatlara görə Iranın mərkəzi və güney əyalətlərində güya on milyona qədər Azərbaycan Türkü yaşayır və işləyir. Bunların əksəriyyəti əsasən ticarət və kiçik sahibkarlıqla məşğuldurlar.

3) Iri sənaye müəssisələrinin Azərbaycandan kənarda, xüsusilə, Iranın mərkəzi və güney viyalətlərində yerləşdirilməsi və onların tam dövlət nəzarətində olması Azərbaycanın mərkəzə tətillər vasitəsi ilə təsir gücünü azaltmışdır.

4) Iran ərazisində xarici, xüsusilə, Qüzey Azərbaycan və Türkiyə ədəbiyyatlarına, mətbuatına,radio və televiziya verlişlərinə qadağa qoyulması. Bu ölkələrin müsbət keyfiyyətlərinin Iran daxilində danışılması və onlar haqqında müsbət yazılara qadağa qoyulması. Və ən başlıcası, Quzey Azərbaycanın müstəqilliyini şübhə altına salmaq, onun haqqında həqiqətləri təhrif şəklində çatdırmaqla Güney Azərbaycan Türklərinin müstəqillik təsəvvürlərini dolaşdırmaq və s.

Sadalanan bu məsələlərdən üçü bizdən aslı olmayaraq fars şovinistləri tərəfindən həyata keçirilib və bundan sonra da davam etdiriləcək. Lakin birinci məsələ artıq bizim özümüzdən asılıdır. Ona görə də nəyin bahasına olursa olsun Güney Azərbaycan Türkləri Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı ətrafında sıx birləşərək vahid mövqedən çıxış etməli, Güney Azərbaycanın istiqlalına nail olmalıdırlar.

Güney Azərbaycan Türkləri bütün demokratik dəyərlərə hörmətlə yanaşır, ana dilində ilk,orta və ali təhsil almaq, ana dilində azad mətbuat, radio və televiziya, vicdan, düşüncə, din və inanc azadlığı istəyir. Onlar milli iqtisadiyyatını qurmaq və inkişaf etdirmək, öz müqəddəratını təyin etmək, azad və müstəqil yaşamaq, öz Milli Dövlətini qurmaq istəyir. Dünya demokratiyası da bunu deyir.

Zaman Güney Azərbaycan Türklərinin xeyrinə işləyir və Iranda hadisələrin necə inkişaf edəcyindən asılı olmayaraq Güney Azərbaycan Türkləri öz müstəqilliklərini təmin etmək üçün bir araya gələrək bütün gücü ilə hiyləgər və təcrübəli düşmənə qarşı mübarizə aparmalıdırlar.

Güney Azərbaycan Türklərinə Azərbaycan ərazisinin hüdudları bəllidir. Sevindirici haldır ki, Pişəvərinin rəhbərliyi ilə 1945-ci ildə yaradılan Milli Hökumət dönəmində Güney Azərbaycanın dövlət sərhədləri, dövlət dili, vətəndaşlıq və s. barədə sənədlər tərtib və təsbit edilmiş və bütün bunlar o dövr Iranın mərkəzi hakimiyyət rəhbərlərinin imzası ilə təsdiqlənmişdir. Bu sənədlərə əsasən Güney Azərbaycan etnoqrafik sərhədləri Türkiyə ərazisi sərhədlərindən başlayaraq Xəzər dənizinədək uzanan böyük bir sahəni ahatə edir. Milli Hökumət həmçinin Güney Azərbaycan məsələsinin siyasi həlli yolunu sübuta yetirmişdir. Güney Azərbaycan Türkləri bir əsrdə üç inqilab etməklə əslində Irandakı bütün demokratik və milli azadlıqlar uğrunda mübarizələrin bayraqdarı olmuşdur. Bu da unudulmamalıdır ki, Güney Azərbaycan Türklərinin Indi Iran adlanan məmləkətdə təxminən beş min illik bir dövlətçilik ənənəsi var.

Bütün bunları və digər məsələləri nəzərə alan ABŞ, Böyük Britaniya və Avropa Birliyi ölkələri, həmçinin Rusya və Çinin hər birinin Irana dair öz xüsusi və bir-birindən fərqli planları mövcuddur. Bu planların nədən ibarət olduğunu söyləmək bizim imkanımız xaricindədir. Fəqət bizə bəlli olan budur ki, ABŞ şərti adı «Orta doğu Projesi» adlı bir plan hazırlayıb və mərhələ-mərhələ həyata keçirmək əzmindədir. Və bu planda Iran ön cərgələrdən birindədir. Deməli, Iranda rejim dəyişikliyi qaçılmazdır və bu dəyişiklikdə çox güman ki, Iran ən azı federallaşacaq və federallaşmaqla da indiki gücünü xeyli itirəcək. Bu dəyişikliklərdə bizlər üçün ən mühüm məsələ Güney Azərbaycan və Gyney Azərbaycan Türklərinin taleyi məsələsidir. Əgər bizlər indidən o dəyşikliklərə hazır olub öz gələcəyimizi müəyyənləşdirməsək, gələcəkdə bu günkü durumumuzdan heç nə ilə fərqlənməyən bir vəziyyətdə qala bilərik. Öz milli çıxarlarını nəzərə alan kürdlər, ərəblər və hətta bəluclar belə bizlərdən daha çox səlahiyyətlər əldə edə bilərlər. Ona görə də biz öz gələcəyimizi indidən müəyyənləşdirməliyik.

Bəllidir ki, XXI əsr ilkin başlanğıcından tarixə Demokratikləşmə, Millətləşmə və Qloballaşma düşüncəsi ilə daxil olub. Artıq dünya xalqlarının bir qismi «Millətləşmə» dövrünü başa vurmuş, öz Milli Dövlətlərini quraraq demokratik dəyərlərə yiyələnmiş və daha da gəlişmiş dövlətlərlə Qloballaşmaya doğru qorxmadan can atmaqdadırlar. Eyni zamanda demokratik dəyərlərin günü-gündən güclənən üçünçü dalğası Milli Azadlıq Hərəkatlarına təkan verərək Imperiyaları və imperiyacıqları çökdürməkdə və yeni-yeni Milli dövlətləri tarix səhnəsinə çıxarmaqdadır. Millətləşmə və Demokratikləşmə Milli dövlətlərin yaranmasını gerçəkləşdirən və çağdaş qlobal siyasəti tamamlayan iki mühüm hadisədir.

Bəllidir ki, Azərbaycan ikiyə bölünmüş və zaman-zaman parçalanmış bir məmləkət, Azərbaycan xalqı da ikiyə bölünmüş bir xalq olduğundan o, hələ də Millətləşmə dövrünü tam başa çatdırmayıb. Baxmayaraq ki, XIX əsrin ikinci yarısından başlayaraq Azərbaycanda maarifçi milliyətçiliyin və XX əsrin əvvəllərində ideoloji-siyasi milliyətçiliyin meydana gəlməsi Quzey Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin yaranması ilə nəticələnmiş, artıq Milli Dövlətin milli ideologiyası formalaşmışdı. Yetmiş illik sovet-rus müstəmləkə rejimi bütün cəhdlərinə baxmayaraq bu ideologiyanı məhv edə bilməmiş, nəhayət, bu ideologiya XX əsrin sonunda Quzey Azərbaycan Respublikasını yenidən tarix səhnəsinə çıxarmışdır. Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin dövlət bayrağı ilə yanaşı bayraqda ifadə olunan «Türkləşmək, Müasirləşmək, Islamlaşmaq» prinsipləri Milli Hökumət dönəmində Müstəqil Ouzey Azərbaycan Respublikasının milli ideologiyası kimi qəbul edilmişdir.

Tarixən bəllidir ki, son iki min illik tarixdə min il Azərbaycan və Persiyanı Türklər idarə etmişlər. Ona görə də Avropada başlanan milliyətçilik hərəkatı hətta XX əsrin 20-ci illərinə qədər hakimiyyətdə Türklər olduğundan Güney Azərbaycanda milliyətçilik olmamış, milliyətçi təşkilatlar yaradılmamışdır. Əvəzində sosial-demokratiya ideyalarını əsas götürən sosyal yönümlü təşkilatlar və hətta komunist partiyası yaradılmış və bütün Iranın yeniləşməsini nəzərdə tutan yeniləşmə hərəkatları baş vermişdir. Lakin bütövlükdə XX əsr «Millətləşmə əsri» olduğundan Güney Azərbaycanda olan Səttarxan, Xiyabani və Pişəvəri hərəkatları güney Azərbaycanın Muxtariyyəti ilə nəticələnmiş və sonda bu Muxtariyyətlər də ləğv edilərək hərəkatlar qan içində boğulmuşdur.

Bu gün belə vahid milli ideologiya olmadığından Güney Azərbaycanın və Güney Azərbaycan Türklərinin müqəddəratı, siyasi statusu ilə bağlı müxtəlif baxışlar, cərəyanlar və təşkilatlar mövcuddur. Bu baxış, cərəyan və təşkilatları aşağıdakı kimi qruplaşdırırlar;

1) Güney Azərbaycanın Iran tərkibində mədəni muxtariyyət qazanmasını istəyənlər və bu istiqamətdə çalışanlar;

2) Güney Azərbaycanın mərkəzə bağlı məhəlli və ya milli muxtariyyət qazanmasını istəyənlər və bu yöndə çalışanlar.

3) Bütün Iranda hakimiyyətin Türklər tərəfindən idarə olunması və Quzey Azərbaycanın da bu dövlətə birləşdirilməsini istəyənlər və bu yöndə çalışanlar;

4) Güney Azərbaycanın müstəqillik qazanması, Güney Azərbaycan Demokratik Respublikasının yaranmasını istəyənlər və bu yöndə çalışanlar.

Göründüyü kimi bunlardan ikisi milli muxtariyyətə, biri tam müstəqilliyə, biri isə imperiyaya əsaslanır və hətta Quzey Azərbaycanı da bu imperiyanın tərkibində görmək istəyir. Bunlardan üçü Milli müqəddəratın təyini ilə bağlı bir-birini ardıcıllıqla məntiqi baxımdan tamamlayan inkişaf prosesidir və demək olar ki, XX əsrin birinci yarısında bunlardan birinci və ikincisi bu və ya digər dərəcədə əldə edilmişdi. Fəqət onlar dayanıqlı olmadığından fars şovinizmi və xarici müdaxilə nəticəsində minlərlə şəhid verərək sonda məğlubiyyətə düçar edilmişlər. Güney Azərbaycanda olan milli inqilabların ən böyük tələbi milli dil və Azərbaycan əyalətlərinin iqtisadi cəhətdən inkişaf etdirilməsi uğrunda mübarizə təşkil etsə də, Iranın fars şovinistləri bunu bir siyasi məsələ kimi qəbul etmiş və xarici ağalarının birbaşa müdaxiləsi ilə bunları beşiyindəcə boğmuşlar. Indi də Güney Azərbaycanla bağlı bu cərəyanın tərəfdarları tarixdən ibrət dərsi almayaraq yenə də Iranda federasiya və bu federasiyanın tərkibində Azərbaycanın Güneyinə milli Muxtariyyət verilməsi tələbi ilə çıxış edirlər. Bu Güneyli qardaşlarımız və onların Quzeyli tərəfdarları federasiyaya ümid bağlayır və hətta sübut etməyə çalışırlar ki, dünyanın super dövləti olan ABŞ da bu ideyanı dəstəkləyir. Ilk baxışda federasiya çox cazibədar və hətta mütləq həll olunası bir məsələ kimi görünür. Bu federasiya tərəfdarları unudurlar ki, bütün həyatını Iranda Islam inqilabına sərf etmiş Şəriətmədarinin istədiyi və dəfələrlə vəd edilən məhdud muxtariyyəti belə Azərbaycan Türklərinə vermədilər və fürsət düşən kimi Şəriətmədarini və onun tərəfdarlarını şərlədilər və ABŞ-la gizli əlaqədə ittiham edərək «Müsəlman Xalq Partiyası» nı qanundan kənar elan etmiş və özlərini də məhv etmişlər. Bütün bu tarixi faktları bilən ümummilli lider Elçibəy göstərirdi ki, «Iranda demokratik federasiya yaranarsa (belə) onun ömrü uzun olmayacaq. Ya tamamilə dağılacaq, ya da yenidən diktaturaya çevriləcəkdir».

Ən qəribəsi budur ki, Elçibəyin sağlığında bizim tanıdığımız Quzeyli və Güneyli bəzi siyasətçilərimiz, hətta Elçibəyin yaxınları kimi tanınanlar istiqlalçı kimi tanındıqları halda bu gün Güney Azərbaycan məsələsinə xarici dövlətlərin «pəncərəsindən» baxmağa başlayıblar. Bu «pəncərədən» baxanda isə Güney Azərbaycanın müstəqilliyi görünmür. Onların gözündə görünən Iranda rejim dəyişikliyi və ya ən yuxarısı Iranın federallaşmasıdır. Bunlar federalistlər adlanır. Bəziləri hətta öz siyasi karyeraları xatirinə bu məsələyə də loyal yanaşırlar. Belələri sanki böyük mücahid Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin «And olsun şərəfimə! Istiqlalı olmayan bir millət yaşaya bilməz. Ey qeyrətli Azərbaycan Türkləri! Ey azadlığın qorxu bilməyən qəhrəmanları! Ey öyülməyə ehtiyacı olmayan igidlər! Sizlərdən düşmənlərinizə qarşı mücadilə, cəsarət və qeyrət istənilir».

Deməli, tarix özü bizlərə diktə edir ki, Güneyli qardaşımız Rəhman bəy Əsədullahinin dediyi kimi; «Bəziləri düşünür ki, Iranda demokratiya olarsa, federativ dövlət yaranacaq və farslar özləri Azərbaycana milli hüquqlar verəcək. Bu cəfəngiyatdır… Yalnız istiqlaliyyət yolu ilə milləti qorumaq olar. Nə qədər ki, Güney Azərbaycan müstəqil deyil, biz çətinliklərdən xilas ola bilməyəcəyik».

Iranın parçalanmasının əleyhinə olan özlərini ən praqmatik adlandıran Irançı Türklər dünyada və Güney Azərbaycanda gedən prosesləri özlərinə məxsus dəyərləndirərək Istiqlal əleyhinə çıxmalarının səbəblərini əsaslandırarkən belə fikirlər irəli sürürlər ki, tarixən uzun müddət Türklərlə farslar bir yerdə və hətta bir vahid dövlətdə yaşadıqlarından onların adət-ənənələrində, ümumi dəyərlərində yaxınlıq və bəzi hallarda eynilik mövcuddur. Həmçinin Türk-fars, fars-Türk nigahları əsasında müəyyən qruplar formalaşıb və ən başlıcası, Azərbaycan Türklərinin böyük bir qismi Iranın müxtəlif ərazilərinə köçmüş və köçürülmüşlər. Güney Azərbaycan Irandan ayrıldığı təqdirdə bu soydaşlarımızın taleyi necə olacaq?

Ilk baxışda göstərilən bu arqumentlər əsaslı sayıla bilər. Lakin bütün bunlar Iranın ərazi bütövlüyünü müdafiə edən fars şovinizminin dəyirmanına su tökməkdən başqa heç nəyə yaramır. Belələrinə cavab olaraq Elçibəy göstərirdi ki; «Bu necə vətəndir, necə qardaşlıqdır, nə cür birlikdir, necə insanlıqdır ki, 30 milyon Türkün öz dilində məktəbi yox, mədrəsəsi yox, sərbəst mədəni ocaqları yox, azad mətbuatı, ana dilli radio-televizyası yoxdur. Nə üçün 30 milyonluq Türk xalqı fars namizədlərinə səs verməlidir?… Bu gün Iran parlamentindəki Türk deputatlar tələb edə bilərlərmi ki, Azərbaycanda Türk dilində məktəblər açılsın? Xeyr, edə bilməzlər. Əks təqdirdə başlarına min bir oyun açılar… Bütün bunlar Iran fars şovinizminin imperiya siyasətidir».

Həmçinin belələrinin sadaladıqları soydaşlarımız Güney Azərbaycan Türklərinin heç beş faizini də təşkil etməzlər. O beş faizə doxsan beş faizi və ana Vətəni qurban vermək olarmı?!

Başqa bir qrup Iranda yalançı Pəhləvilərə qədər tarixən olduğu kimi Türklərin hakimiyyətini istəyir və «Iran Türklərindir və hakimiyyət də Türklərin əlində olmalıdır» şüarı ilə çıxış edirlər. Onlar bu fikirlərini əsaslandırmaq üçün bir neçə arqument gətirirlər. Onlara görə Azərbaycan Iranın tərkib hissəsidir və onun Ouzey hissəsi ruslar tərəfindən işğal edildiyindən indi o da Irana birləşməlidir. Iranın bütövlüyünün və dövlətçiliyinin sahibi Türklərdir və bu tarix yenidən bərpa edilməlidir. Bu fikri irəli sürənlər Iran hökumətində təmsil olunan bir çox məşhur ziyalı və siyasət adamları, Iran iqtisadiyyatında əsas rol oynayan iri sahibkarlar və bir qrup tacirlər təbəqəsi olan Türklərdir ki, onlara Mərkəzçi və ya daha doğrusu, xəyali Irançılar deyilir. Bunlara cavab olaraq bildiririk ki, tutaq ki, Türklər Irana tam hakim oldu. Bəs sonra? Farslar, ərəblər, kürdlər, bəluclar buna razı olarlarmı? Və ya Elçibəyin dediyi kimi: «Biz onların üzərində ağamı olmaq istəyirik? Yox, biz müstəmləkəçiliyin, şovinizmin nə olduğunu görmüşük. Müstəmləkəçilik, şovinizim həmin xalqın özünü faciəyə aparır… Bu bizə lazım deyil… Bizə öz azadlığımız, öz müstəqilliyimiz yetər. Biz fars şovinizminin əleyhinəyik, farsların yox».

Yararsız hədəflər bizi müqəddəs ideallardan yayındırmamalıdır. Azərbaycan xalqı ayağa qalxıb öz azadlığını qazanmalı, öz torpaqlarına sahib çıxmalı, öz dövlətini qurmalı və demokratik cəmiyyətə doğru irəliləməlidir.

Başqa bir qrup Irançılar da Iranda millət deyil, insan amilini əsas götürərək Iranda demokratik bir rejimin hakimiyyətə gəlməsinə, bütün xalqlara bərabər haqlar verilməsinə tərəfdar olan beynəlmiləlçi Irançılardır. Bunlar qan etibarilə farslarla qaynayıb qarışmış, qohumluq münasibətləri yaratmış, Iranın ictimai siyasi-həyatında iştirak edən bir qrup ziyalı, vaxtilə solçu hərəkatlarda içtirak etmiş markisistlər və mücahidlərin bir qismini təşkil edən metislərdir.

Bu iki qrup bir-birlərinin tam əleyhinə olduqlarına baxmayaraq hər ikisi də Güney Azərbaycanın Irandan ayrılıb tam müstəqil dövlət qurmalarının əleyhinədirlər. Əgər birinci qrup bu və ya digər dərəcədə Iranda və Azərbaycanda yaşayan Türklərin mənafeyini müdafiə edir və Iran deyil, sanki xəyali Turan dövləti yaratmaq istəyirlərsə, ikincilər demokratiya pərdəsi altında tamamilə fars şovinizminə xidmət edirlər.

Hər iki qrupu tənqid edən Elçibəy göstərir ki: «Bu tamamilə yanlış baxışdır… Bu gün Iran-Azərbaycan birliyini ortaya atanlar xalqı aldadırlar… O vaxt da Azərbaycan və başqa Türk dövlətləri Sovet Ittifaqının tərkibindən çıxanda Türk-Slavyan birliyinin yaranmasını təklif edənlər vardı. Bu, baş tutan iş deyil».

Məlumat üçün onu da bildirək ki, vaxtilə Lenin də Türk-Slavyan birliyi təklifini bəyənmiş və sonda Türk sosyalistlərini aldatmışdı.

Başqa bir qrup isə Güney Azərbaycanın tam müstəqilliyini tələb edir və bu yolda fəaliyyət göstərir. Bunlar təklif edirlər ki, Güney Azərbaycan məsələsinə tarixi dərslərdən nəticə çıxararaq millətin pəncərəsindən baxmaq lazımdır. Bu qapalı pəncərə isə yalnız tam müstəqilliyə açılmalıdır.

Elçibəy bütün bu qrupların irəli sürdüyü fikir və mülahizələrin mahiyyətini şərh etdikdən sonra belə bir qərara gəlir ki: «Mən mü\stəqillik fikirini üstün tuturam… Güneyin azadlığı mənim idealımdır… Məsələnin bircə yolu var: Güney Azərbaycan Dövlətinin yaranması!… Azərbaycan müxalifəti, AXC bütövlükdə bir təşkilat kimi Azərbaycanın Güneyinin azadlığı, özünün tam müstəqil dövlətini yaratması uğrunda mübarizə aparan bir təşkilatdır. Bu mübarizəni aparmışıq, aparırıq, aparacağıq da… Azərbaycanın Güneyi Irandan ayrılıb müstəqil olmalı və iki müstəqil Azərbaycan dövləti birləşib Bütöv Azərbaycana çevrilməlidir… Mən əminəm ki, Güneyli soydaşlarımız öz gücləri ilə öz haqlarını alacaqlar. Azərbaycanın Bütövlüyü isə gələcək problemdir. Bu çox böyük prosesdir. Tez-gec Azərbaycanın hər iki hissəsinin ayrı-ayrı müstəqil dövlətlər olaraq birləşməsi beynəlxalq aləmdə, BMT-də, başqa təşkilatlarda müzakirə ediləcək… Bu gün bu məsələ gündəliyə gətirilməlidir.

Mövcud siyasi-inzibati bölünməni qəbul etməyən, Vətəni öz ruhunda və mənəviyyatında birləşdirən çağdaş Azərbaycan Türkü artıq təkcə Güneyi, yaxud Quzeyi yox, Bütöv Azərbaycanı Vətən sayır və Bütöv Azərbaycana sahib çıxmağı düşünür. Gedəcəyimiz yol da məhz budur. Böyük millətimizi Müstəqil, Demokratik və Bütöv Azərbaycana aparacaq bu yol ilk mərhələdə Azərbaycanın Güneyinin Istiqlaliyyətindən keçir».

Heç şübhəsiz ki, Elçibəyin də dediyi kimi Azərbaycanın Güneyi özü öz müqəddəratını təyin edəcək. Ona heç kimin, nə Qərbin, nə mücahidlərin, nə də şahın oğlunun muxtariyyət vədləri və nə də kosmopolit Irançı metislərin «demokratik rejim» xülyaları lazımdır. Güney Azərbayucana müstəqillik lazımdır. Tarixi siyasi şərtlər və dünyada gedən siyasi proseslər də bunu diktə edir. Mövcud vəziyyət istiqlalçıların xeyrinə inkişaf etməkdədir. Bu gün Güney Azərbaycanın ən aparıcı təşkilatları istiqlalçı təşkilatlardır. Onların əsas ideologiyası milliyətçilikdir. Belə təşkilatlardan biri məhz Güney Azərbaycan Milli Hərəkatıdır.

Güney Azərbaycanda istiqlalçı qüvvələr Milli Hərəkatın dinamizmini təşkil edirlər. Hərəkatın əsas gücü istiqlalçı qüvvələrdir. Ona görə də istiqlalçılar Azərbaycan Türk kimliyini qəbul edən və bu yöndə mübarizə aparan bütün təşkilatlarla, o cümlədən də Azərbaycanın Muxtariyyətini tələb edən siyasi təşkilatlarla iş birliyində olmalıdırlar. Çünki əslində bu qüvvələr milli qüvvələrdir və onlar Muxtariyyəti Istiqlala aparan bir mərhələ hesab edirlər. Onlar hər şeydən öncə Güney Azərbaycanı Iran coğrafiyası içərisində görmür, milli səadəti Azərbaycan coğrafiyası tərkibində və xalqı Azərbaycan Türk kimliyi çərçivəsində görürlər. Onlar özlərini Iranlı deyil, Azərbaycanlı sayır, Iran üçün deyil, Azərbaycan üçün çalışırlar. Bu gün istiqlalçılardan sonra Güney Azərbaycanda əsas qüvvələrdən biri də məhz federalizm tərəfdarlarıdır ki, onların da əsas qüvvəsinin məfkurəsində son olaraq Azərbaycanın tam müstəqilliyi və hətta Bütöv Azərbaycan ideyası dayanır. Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının siyasi xəritəsinə nəzər saldıqda biz ən böyük gücün istiqlalçılarda olduğunu görürük. Ona görə də istiqlalçılar mövcud olan və gələcəkdə yaranacaq heç bir milli təşkilata qısqanclıqla yanaşmamalı, onlardan ehtiyatlanmamalı, əksinə, onlarla tam iş birliyində olmalıdırlar. Çünki gec-tez həmin qüvvələr də istiqlalçılara qoşulmağa məcbur olacaqlar. Yaranan hər bir milli təşkilat yeni bir qüvvə, yeni bir zənginlikdir. Bu müqəddəs mübarizədə hər bir milli fərd belə dəyərlidir. Onların hamısına milli sərvət kimi yanaşmaq istiqlalçıların şərəf borcudur. Unudulmamalıdır ki, birlik o qədər də asan əldə ediləcək bir məsələ deyil. Insanlar fərqli olduğu kimi onların düşüncələri yaratdıqları siyasi təşkilatlar, siyasi hərəkatlar, siyasi cərəyanlar da müxtəlifdir. Fəqət bu müxtəlifliklərin içərisində xeyli eyniliklər var. Ona görə də eynilikləri birləşdirmək, müxtəliflikləri isə təhlil edib ortaq məxrəcə gəlmək lazımdır. Milli hədəf və Milli strategiya eyni olduğundan bu sahədə birlik Milli prinsip halına salınmalı və birgə mübarizəyə başlanılmalıdır.

Məşhur Azərbaycanşünas alim, Kembric Universitetinin professoru Tadeuş Svyatoçovski «Araz» dərgisinə verdiyi müsahibəsində göstərir ki: «Güney Azərbaycanın istiqlaliyyəti labüddür, qarşısı alınmaz prosesdir. Bu Azərbaycan xalqının tarixi hüququdur. ABŞ kimi dünya siyasətində aparıcı mövqe tutan bir ölkənin belə qlobal məsələyə (Güney Azərbaycan məsələsinə - A.M.) biganə qalması qeyri-mümkündür Güney Azərbaycanın istiqlaliyyəti bir qədər sonra baş verəcək. Çünki istər Quzeydə, istərsə də Güneydə Imperiyalar öz işini görüb. Bütün psixoloji, tarixi və kulturoloji sədd və manelərin aradan qalxması üçün müəyyən zaman keçməlidir» («Araz», 1997 №1 (2)).

Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı heç bir zaman milli kimlik nübarizəsində öz milli hədəfini sistemli şəkildə ortaya qoymamışdır. Indi artıq Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı vahid gücə çevrilib Azərbaycan Mərkəzli Türk Düşüncə Sisteminin ideoloji və siyasi doktrinlərini tam qəbul edərək fəaliyyətə başladıqca onun sıraları daha da genişlənəcək və bizə elə gəlir ki, Vahid Iran tərəfdarları olan Türklər də son anda bu Hərəkata dəstək verəcək və nəhayət, ona qoşulacaq. Bu işdə milli kimlik məsələsi ön planda olacaq və məhz son sözü də bu milli kimlik deyəcək. Beləliklə, Azərbaycan Mərkəzli böyük bir Siyasi Hərəkat yaranacaq.

Bu gün Güney Azərbaycanda Milli Hərəkat xalq və xüsusilə gənclər tərəfindən bu və ya digər dərəcədə dəstəklənir. Ona görə də strateji hədəfləri eyni olan ayrı-ayrı siyasi qüvvələrin bu Hərəkat ətrafında sıx birləşməsinə ehtiyac duyulur. Əgər bu qüvvələr ayrı-ayrılıqda mübarizə apararsa və bir-birlərini sıradan çıxarmağa çalışarlarsa, düşmən qüvvələr bundan tam yararlanaraq hər birini ayrı-ayrılıqda məhv edərlər. Hərəkat daxili çatışmalar, liderlik savaşı Hərəkatı parçalayar və yaranan bu boşluğa düşmən qüvvələr doluşar. Xalqın Milli Hərəkata olan inam və etimadı sarsılar. Unudulmamalıdır ki, xalq özü müqəddəs olduğu üçün mübarizəni də müqəddəs saydığından, ona qatılır. Belə bir müqəddəs mübarizəni çirkləndirməyə, şəxsi anbisiyaya qurban verməyə kimsənin haqqı yoxdur. Belə bir yol tutan insan əbədi lənətlənməyə məhkumdur. Hərəkatın nüvəsi nə qədər sağlam və güclü olarsa, onun təsir gücü də bir o qədər başarılı olar.

Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı Iran Mərkəzli fars kimliyinin Azərbaycan Türk kimliyinə qarşı assimilasiya siyasəti yeritdiyinə görə ortaya çıxmış və Azərbaycan Türk kimliyini qorumaq, gücləndirmək və inkişaf etdirmək kimi missiyanı öz üzərinə götürmüşdür. Fars şovinizminə qarşı mübarizə aparan Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı öz nəzəri platformasını müəyyənləşdirmiş, yeni bir mübarizə mərhələsinə daxil olmuşdur. Bu Hərəkat 1906-11-ci illər Məşrutiyə, 1920-ci il Xiyabani, 1944-45-ci illər Pişəvəri Hərəkatlarını və ümumən 1890-cı ildən başlayan «Tənbəki Hərəkatından» günümüzə qədərki hadisələri təhlil süzgəcindən keçirərək sol, sağ, islam, liberal və s. kimi «izimləri» bir kənara qoyaraq ilk öncə Azərbaycan Türklərinin taleyini düşünməli, Iranlılıq anlayışından birdəfəlik əl çəkməlidir. Çünki Iran dedikdə fars, fars dedikdə Iran düşünülür ki, bu da böyük və əzəmətli bir millətin - Azərbaycan Türklərinin iqtisadi, siyasi və mədəni inkişafı üçün ən böyük təhlükədir. Artıq tarixi təcrübə göstərdi ki, Azərbaycan Türkləri Iran içərisində heç bir zaman istədikləri azadlıq və inkişafı əldə edə bilməyəcəklər. Bu baxımdan Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının gerçək qayəsi Güney Azərbaycanın istiqlalına aparan yolu açmaq, Güney Azərbaycan Türklərini əbədi hürriyyət və səadətə çatdırmaq olmalıdır.

1906-1911-ci illər Məşrutə inqilabını dəstəkləyən (hətta bu yöndə Azərbaycanlılar tərəfində vuruşaraq şəhid olan Amerikalı müəllim Huvard Baskervilin timsalında) ABŞ, 1945-ci ildə Güney Azərbaycanda qurulan Milli Hökuməti SSRI-yə yaxın olması ilə əlaqədar olaraq nəinki müdafiə etməmiş, hətta onun yıxılmasında yaxından iştirak etmişdir. ABŞ Sovet ordusunun Güney Azərbaycandan çıxarılmasına nail olmuş və hətta Iran ordusu Amerikalı general Şhnarzkopfun komandanlığında Azərbaycana hücuma keçmiş və Milli Hökuməti devirmişdir. Şah dövründə Iran demək olar ki, ABŞ-ın nüfuz dairəsində olmuşdur. Lakin 1979-cu il Iran islam inqilabından sonra ABŞ-ın Irandakı nüfuzu tamamilə sarsılmış və sonda ABŞ Iran qarşıdurmasına gətirib çıxarmışdır. Indi artıq ABŞ ən azı Iranda rejim dəyişikliyini həyata keçirməyə çalışmaqdadır. Bunun üçün ABŞ Iran daxilindəki xalqların, xüsusilə, çoxluq təşkil edən Azərbaycan Türklərinin qüvvəsindən maksimum yararlanmağa çalışacaq. Belə bir durumda Güney Azərbaycan Türkləri nə etməli və ABŞ-dan necə yararlanmalıdır?

Ilk öncə ABŞ-ın da xüsusi önəm verdiyi və Iran daxilində hələlik demək olar ki, alternativi olmayan, xüsusi güc mərkəzinə çevrilməkdə olan Güney Azərbaycan Milli Hərəkatını Azərbaycan Mərkəzli Türk Düşüncə Sisteminin ideologiyası ətrafında birləşdirmək və Hərəkatın vahid mərkəzdən idarə olunmasını təmin etmək lazımdır. Bundan sonra vahid mərkəzdən idarə olunan Milli Hərəkat dünyanın super gücü sayılan ABŞ-la öz siyasətini müəyyənləşdirməli, ortaya çıxa biləcək məsələlərin mahiyyətini ciddi şəkildə analiz etməli və öz mövqeyini, yəni ABŞ-ın yanında və ya ondan kənarda olmasını dəqiqləşdirməlidir. Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı öz strateji hədəfini müəyyənləşdirməli, Güney Azərbaycan Türklərinin maksimum mənfəətlərini nəzərə alan konkret planını hazırlamalıdır. Artıq Güney Azərbaycan Türkləri Iranı qorumaq üçün deyil, Güney Azərbaycanın qurtuluşunu təmin etmək üçün səfərbər olmalıdır. Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı öz strategiya və taktikasını region və dünya siyasəti çərçivəsində formalaşdırmalı, atacağı konkret addımları müəyyənləşdirməlidir. Iranı ilk öncə siyasi-coğrafi bölgə kimi formalaşdırıb Azərbaycanın Güneyini və digər bılgələri özünə qatan, sonra Fars Mərkəzli Pəhləvi xanədanı yaradaraq fars şovinizmini dövlət siyasəti səviyyəsinə qaldıran, daha sonra Şiyəliyi bayraq edərək yenə də Fars bürokratiyasının ideologiyası artıq tamamilə iflasa uğramaqdadır. Fars Mərkəzli Irançılığın çöküşü ilə Iran Islam Respublikası da çökməyə məhkumdur.

Bu gün artıq Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı Azərbaycan Türklərini Iranlılıq kimliyindən təcrid edərək onların Azərbaycan Türk kimliyinə sahib çıxmaları yönündə hər tərəfli mübarizə aparmaqdadır. Milli Hərəkat bu mübarizə nəticəsində bu və ya digər dərəcədə Azərbaycan Türklərinin öz tarixlərinə (Doktor Zehtabinin «Iran Türklərinin tarixi» adlı ikicildlik monumental əsəri milli tariximizi öyrənmək baxımından əvəzsiz mənbədir. Bütün Azərbaycanlıların bu əsəri oxuması vacibdir), öz dillərinə, öz mədəniyyətlərinə, Babək, Səfər Xan Qəhrəmani, Səttar Xan və s. kimi qəhrəmanlarına, bir sözlə, öz milli kimliklərinə sahib çıxmalarına və bununla da «Irançılıq» və «Iran Azərbaycanlısı» anlayışlarını özlərindən uzaqlaşdırmış, onların Azərbaycançılıq və Azərbaycan Türkləri anlayışları ilə əvəz edilməsinə nail olmuşdur. Indi artıq Güney Azərbaycan Türklərinin böyük əksəriyyəti öz keçmiş tarixinə və bugününə, özünə və ətrafına bir Azərbaycan Türkü gözı ilə baxmaqda, Azərbaycan və Azərbaycan Türk kimliyinə sahib çıxmaq yolunda mübarizəyə qoşulmaqdadır. Fars şovinizminin məhsulu olan «Iranlılıq» və «Irançılıq» dünya görüşünə alternativ olaraq ortaya çıxan və öz dünya görüşünü «Azərbaycanlılıq» və «Azərbaycançılıq» üzərində quran Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının qarşısını ala biləcək heç bir qüvvə yoxdur. Çünki onun hədəfi gələcək Demokratik Azərbaycandır. Bu ali hədəfə -Müstəqil, Demokratik Güney Azərbaycan Respublikasına qarşı çıxan bütün siyasi cərəyanlar gec və ya tez öz məğlubiyyətlərini görəcək və ya indidən görməkdədir. Güney Azərbaycan Türkləri çox ciddi və şərəfli bir tarixi imtahan qarşısındadır. XXI əsr millətlərin «olum və ya ölüm» əsridir. Güney Azərbaycan Milli Hərəkatına qoşulan hər bir fərd öz məsuliyyətini dərk etməli, təşkilatdaxili dedi-qodulara son qoyulmalı, milli insanlara böhtan atanlara yerindəcə cavab verilməli, liderlik şəxsi ambisiya ilə deyil, əməllə qazanılmalı, nəyin bahasına olursa olsun min zəhmətlə qurulan təşkilat qorunub saxlanılmalı, tarixi şərait düzgün dəyərləndirilərək məqsədmizə çatmağa çalışmalıyıq. Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı öz mübarizəsini sistemli şəkildə davam etdirməlidir.

Beləliklə, Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının qarşısında duran əsas məsələlər aşağıdakılardır :


  1. Güney Azərbaycanda milli kimlik məsələsinin tam həll edilməsi;

  2. Fars şovinizminin assimilyasiya siyasətinin əsası olan «farslaşdırmaq», «Iraniləşdirmək» və «Iranlılaşdırmaq» və bununla da Güney Azərbaycan Türk kimliyinin yerinə «fars», «Irani» və «Iranlı» kimliyini həyata keçirmə siyasətinə qarşı Güney Azərbaycan Türk kimliyinin qorunması, «Azərbaycanlı» və «Azərbaycançılıq» məfkurəsinin təfəkkürlərdə hakim kəsilməsinə nail olmaq;

  3. Azərbaycanın tarixi coğrafiyasının hüdudlarının müəyyənləşdirilməsi və Azərbaycanın ostanlara bölünməsinin qarşısını almaq;

  4. Azərbaycan ərazilərində digər etnik qrupların yerləşdirilməsinin qarşısını almağa çalışmaq;

  5. Iran Mərkəzli Düşüncə Süstemi Fars Mərkəzli Düşüncə Sisteminin eyni olduğundan və hər ikisinin də fars şovinizminə xidmət etdiyindən bunlara alternativ olaraq Güney Azərbaycan Türklərinin Azərbaycan Mərkəzli Türkçü Düşüncə Sisteminin ətrafında birləşdirməyə nail olmağa çalışmaq;

(Unudulmamalıdır ki, fars şovinizmi Fars Mərkəzli Düşüncə Sistemi ilə Iran Mərkəzli Düşüncə Sisteminin nümayəndələri olan Rza xan Pəhləvini, Mehdi Bazarqanini, Əhməd Kəsrəvini, Mahmud Əfşarini, Haşimi Rəfsəncanini, Məhəmməd Xatəmini, Əli Şəritini, Tağı Əranini, Əlirza Nabdəlini, Biyən Cəzənini, Məhəmməd Həninəjadini, Məsud Rəcəlini, Fərrux Negahdarini, Əbdülkərim Suruşini, Ibrahim Yəzdini, Əhməd Şamlunu və s. Həmçinin Pəhləvi hakimiyyəti ilə Islam Cumhuriyyətini, Xalqın Mücahidlərini, Xalqın Fədailərini, Nehzəti-Azadini, Səltənət tələbləri və Iranda mövcud digər siyasi qüvvələri birləşdirən bir siyasi, iqtisadi, mədəni və ideoloji düşüncə sistemidir ki, yarandığı gündən bu günə qədər fars assimiliyasiya siyasətinə xidmət etməkdədir.)

Iranda artıq siyasi şərait yeni bir mərhələyə qədəm qoyub. Bu yeni mərhələdə artıq sistemiçi reform axtarışlarına olan ümidlər bitmiş və yeni siyasi axtarışlar ortaya çıxmışdır ki, bu axtarışlardan biri də Iranda köklü dəyişiklik, yəni sistem dəyşikliyidir. Bu sistem dəyşikliyi Iranla yanaşı Irandakı bütün siyasi cərəyanların və xüsusilə, Iran deyilən ərazidə yaşayan bütün xalqların da gələcək taleyini müəyyənləşdirəcək.

Belə bir vəziyyətdə bizi Iranın və ya hər hansı bir siyasi cərəyanın - şahçıların, sol və ya sağ təşkilatların və ya Iran Islam Cümhuriyyətinə bağlı təşkilatların, həmçinin yeni yaranacaq təşkilat və cərəyanların taleyi deyil, yalnız Güney Azərbaycanın və onun milli təşkilatı olan Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının taleyi maraqlandırır. Deməli, bu yeni mərhələyə Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı ciddi hazırlaşmalı, yeni şəraitə uyğun təhlillər aparmalı, münasib strategiya və taktika hazırlamalı, təşkilatdaxili şəxsi ambisiya və çəkişmələri bir kənara qoyub çirkin rəqabətdən əl çəkməli, bir-birini vurub səhnədən çıxarmaq əvəzinə əl-ələ verib bütün sağlam və sədaqətli qüvvələri bir araya gətirərək bir yumruq kimi birləşməli və müqəddəs məqsədə nail olmalıdır. Bu işdə millətimizin hər bir fərdi də hər hansı ideologiya və siyasi xəttə bağlı olmasından asılı olmayaraq Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı ətrafında sıx birləşməli, Güney Azərbaycanda gedən proseslərə və ən başlıcası 50 milyonluq bir millətin milli müqəddəratının həlli məsələsinə biganə qalmamalıdır. Unudulmamalıdır ki, Güney Azərbaycan Türkləri artıq yüz ildir ki,öz siyasi enerjisini ya sağa, ya da sola - Islami məzhəbçiliyə və sosializmə xərcləmiş, milləti daxildən parçalamışdır. Bilməliyik ki, millətin taleyini fərdi, qrup və ailə maraqlarına qurban vermək milli düşmənçilikdirsə, xalqın içindən çıxmış bir təşkilatın ayrı-ayrı fərdlərini qarşı-qarşıya qoymaq, onlar haqqında müxtəlif şayiələr yaymaq, kimi və ya kimləri isə müdafiə etmək xatirinə şablon söz və ifadələrdən istifadə edərək digərlərini aşağılamaq milli hərəkatımıza xəyanətdir, ona balta çalmaqdır. Unutmamalıyıq ki, «şayiəni düşmən yaradar, dost yayar». Bütün şayiələrdən uzaq durmalıyıq. Əks təqdirdə, Milli hərəkatın illərlə qazandıqlarını bir anda itirə bilərik. Iranda artıq köklü dəyişikliklərin zəngi çalınıb. Ciddi hazırlaşmalıyıq.

Unutmamalıyıq ki, Güney Azərbaycan Türkləri və onların siyasi təşkilatı olan Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı tarixi Ədalətin bərpası uğrunda mübarizə aparır. Istər Şərqin fəlsəfi anlayışı, istər Qərbin dünyəvi düşüncəsi, istər səmavi və qeyri-səmavi dinlərin ilahi görüşləri, istərsə də bu günkü dünyanın demokratik və liberal düşüncəsinə qədər bütün siyasi, ictimai, iqtisadi və ilahi düşüncə anlayışlarını ortaya atanlar bir məsələdə müştərəkdirlər. Bu anlayışın adı ədalətdir. Ədalət uğrunda mübarizənin əsasını isə müstəqillik, demokratiya, və liberal dəyərlər təşkil edir. 40 milyonluq bir xalqın əsas şüarı «Insanlara hürriyyət, millətlərə istiqlal»dır. Ona görə də təqribən 200 illik mübarizə tariximizdə dönüş nöqtəsi olan bu günkü şəraitdə Güney Azərbaycan probleminin həll edilməsi özümüzlə yanaşı Ədalət naminə dünyanın bütün mütərəqqi qüvvələrinin və demokratik dövlətlərinin ana işi olmalıdır.

Qeyd etməyi lazım bilirik ki, Güney Azərbaycan Türkləri bütün tarix boyu özlərini Türk adlandırıb və Türk olaraq tanıyıb.Lakin artıq yüz ilə yaxındır ki, yalnız Türk və Azərbaycanlı olmaq siyasi hərəkat və müstəqillik üçün yetərli olmamışdır.Xalqımız özünü Türk qəbul etməsinə baxmayaraq, fars düşüncəli bir sistem içərisində yaşamış, bütün ağlını, zəkasını, əməyini və yaratdığı bütün maddi və mənəvi dəyərlərini farslığın inkişafına sərf etmiş və nəticədə təhqirdən başqa heç nə əldə etməmişdir.

Bəlidir ki, hər bir siyasi hərəkat üçün ilk nüvbədə ideolji proqram olmalı, bu ideoloji proqramı həyata keçricək siyasi bir təşkilat yaradılmalı, bu siyasi təşkilat siyasi bir səfərbərlik elan edərək siyasi hərəkata başlamalıdır. Bütün bunların məcmusuna ideoloji-siyasi düşüncə sistemi deyilir. Bu gün Guney Milli Hərəkatını istiqamətləndirəcək belə bir düşüncə sistemi bizcə hələlik məhz Azərbaycan Mərkəzli Türkçü Düşüncə Sistemidir.

Guney Azərbaycan Milli Hərəkatını yönləndirmək məqsədi ilə Arif Kəskin bəy tərəfindən ortaya atılan və tərəfdarları tərəfindən dəstəkləyən bir nəzəri proje olan Azərbaycan Mərkəzli Türkçü Düşüncə Sistemi Azərbaycanın qurtuluşu yolunda biz kimik, niyə bu günə qalmışıq, nə etməliyik, hardan başlamlıyıq, nəyi əsas götürməliyik, hara gedirik, əsas problemlərimiz nədir, qurtuluşmuz haradadır və s. kimi fundamental suallara cavab axtarmağa və bu suallara bu və ya digər dərəcədə cavab verməyi özünə hədəf seçmişdir.

Azərbaycan Mərkəzli Türkçü Düşüncə Sisteminə görə “siyasi düşüncələr, siyasi, sosial, iqtisadi və tarixi hadisələrin təsiri ilə tez-tez dəyişə bilər. Siyasi düşüncələr dəyişdiyi zaman siyasi tələblər də dəyişər. Dünən əhəmiyyətli olan bu gün əhəmiyyətini itirə bilər və ya əksinə, dünən əhəmiyyətsiz görünən bu gün əhəmiyyətli ola bilər. Hər bir siyasi dəyişiklik siyasi tələblərə təsir edər və onu kökündən dəyişə bilər. Çünki sistemli olmayan siyasi tələblər heç bir nəticə verə bilməz... Heç bir dövlət də sistemsiz tələblərdən qorxmaz... Sistemsiz tələblərlə insanlar təşkilatlana bilməzlər. Ona görə ki, sistemsiz tələblərin təşkilat yaratmaq gücü yoxdur. Belə sistemsiz tələblər siyasi proseslərə istiqamət verəcək və onu dəyişdirə biləcək gücə sahib deyil”. Ona görə də xalqın ümumi tələblərini yerinə yetirə biləcək Güney Azərbaycan Milli Hərəkatını istiqamətləndirən bir Düşüncə Sisteminə ehtiyac duyulurdu ki, Azərbaycan Mərkəzli Türkçü Düşüncə Sistemi də məhz bu ehtiyacdan yaranmışdır.

Bəllidir ki, hər hansı bir düşüncə sisteminə malik olamayan bir xalq və ya millət Milli Dövlətə sahib ola bilməz. Sahib olsa belə onu qoruyub saxlaya bilməz. Arif Kəskin bəyin irəli sürdüyü Azərbaycan Mərkəzli Türk Düşüncə Sistemi siyasi ədəbiyyatda göstərilməyən, lakin illərlə real həyatda özünü təsdiqləyən İran Mərkəzli Fars Düşüncə sisteminə alternativ olmaqla bərabər, məhz Azərbaycan Türklərini bir araya gətirə biləcək elmi-nəzəri bir sistemdir ki, xalqımızın haralı olduğunu, kim olduğunu, nə istədiyini, nə etməli və necə etməli suallarını cavablandırmağa çalışır.

Bu düşüncə sistemi bir nəzəri proqram olaraq həm Azərbaycan xalqının yaşadığı tarixi fəlakətlərinin səbəbini və həm də xalqımızın qurtuluş yolunu göstərməyə çalışır. Bu nəzəri fikrə görə, Azərbaycan Türklərinin Tarixi fəlakətlərinin əsas səbəbi onların tarix boyu Azərbaycan Türk kimliyinin yerinə farsların düşüncə, duyğu, hərəkat və strateji platformalarını qəbul edib, siyasi, sosial, iqtisadi və mədəni enerjilərini farslara sərf etmələridir. Bu nəzəri düşüncəyə görə, Azərbaycanın qurtuluşu, Azərbaycanı mərkəz qəbul edən duyğu, hərəkat və strateji platformaya sahib olmaqdan keçir. Bunun üçün Arif Kəskin bəyin söylədiyi kimi, ilk növbədə “Biz Azərbaycanlıyıq, İranlı deyilik” fikri düşüncələrə hakim kəsilməli, siyasi, sosial, iqtisadi, mədəni, beynəlxalq, geopolitik və digər sahələrdəki bütün təfəkkür və baxış sistemimizin əsas təyinedicisi “Azərbaycan” olmalı, Azərbaycanı mərkəz qəbul edərək harmonik bir bütünlük içərisində böyüməli, dərinləşməli və genişlənməliyik.

İran Mərkəzli Fars Düşüncə Sisteminə alternativ olaraq yaradılan Azərbaycan Mərkəzli Türkçü Düşüncə Sistemi Azərbaycanı İranın bir parçası deyil, konkret əraziyə malik bir bütün olaraq qəbul edir. Vətən adlandırdığı bu məmləkətin - Azərbaycanın sahibi də onun qoruyucusu, uğrunda şəhid olmağı özünə şərəf bilən Azərbaycan Türkləridir.

Bir insanın və xüsusilə, bir millətin İki Vətəni ola bilməz. Bir insanı iki ana dünyaya gətirə bilməz. Güney Azərbaycan insanı bütün tarix boyu özünü fars deyil, Türk olaraq qəbul edib və qondarma İranı deyil, real Azərbaycanı özünün Vətəni sayıb. Çünki millətimiz bilib və bilir ki, vətən milləti təmsil edən insanların üstündə yaşadığı, havasını udduğu, suyunu içdiyi, onda doğulub, onda boya-başa çatdığı, onda əbədiyyətə qovuşduğu məkandır.

Vətən millətin və dövlətin varlıq simvoludur. Vətənsiz bir millətin və dövlətin var olması mümkün deyil. Millətin bir yerdə yaşaması ancaq Vətən üzərində gerçəkləşə bilər. Bu anlamda Vətən millətin bütün fərdlərini birləşdirmə gücünə malikdir. Vətən üzərində yaşatdığı insanları birləşdirərək onları mədəniyyətin tacı sayılan dövlət qurmağa yönəldir. Bu anlamda Vətən millləti və dövləti doğuran Anadır.

Əsrlər boyu eyni ərazidə, bir arada yaşayan insanlar artıq o yeri Vətən qəbul edirlər. Bu ərazinin maddi nemətlərindən yararlanaraq gündəlik ehtiyaclarını ödəyir, bütün qabiliyyətlərini Vətənin qorunması və çiçəklənməsinə sərf edirlər. Tarixi, ictimai, mədəni və mənəvi bağlılıqlar da buradan meydana çıxır.

Vətən üzərində millətin hakimiyyət haqqı vardır. Bu hakimiyyətin də ən ümdə vəzifəsi Vətənin bütövlüyünü qorumaq və onun üzərində yaşayan millətin gücü ilə milləti səadətə qovuşdurmaqdır. Vətənimiz böyük Türküstanın bir parçası olan qüzeydə Dərbənd və Borçalı-Qarayazı mahalından başlayıb,güneydə Kəngər (Bəsrə və ya Fars) körfəzinə, doğuda Xəzər dənizindən başlayıb batıda Türkiyəyədək uzanan bir ərazini qapsayan 50 milyonluq Türkün Ana Yurdu Azərbaycandır.

Bütün bunları nəzərə alan Azərbaycan Mərkəzli Türkçü Düşüncə Sisteminin yaradıcıları və tərəfdarları Güney Azərbaycan Türklərini A z ə r b a y c a n coğrafı məkanı ətrafında birləşdirməyi, onlara milli istiqlalı əldə etmək üçün çətin olan doğru yolu göstərməyi, nəyi qorumaq lazım olduğunu, dostu və düşməni tanımağı, millətlər arasında öz yerini müəyyənləşdirməyi və ən başlıcası, onların nə istəmələrini qarşısına məqsəd qoymuşdur.

Bu Düşüncə Sistemi Azərbaycan cоğrafi məkanını Irandan ayrı təsəvvür edir. Güney Azərbaycanlıları «Iran хalqı», «Iranlı» deyil, Azərbaycan Türkləri və Azərbaycanlı kimi qəbul edir və Güney Azərbaycan Türklərinin Prоblemlərinin Iran daхilində heç bir vəchlə həll оlunmayacağı qənaətindədir.

Bu düşüncə sistemi Azərbaycanı mərkəz qəbul edən, bir dünya görüşü fоrmalaşdırmağı, Azərbaycan Mərkəzli bir mədəniyyət yaratmağı strategiyasının əsası sayır.

Bu Düşüncə Sistemi Azərbaycan Türklərinin milli səadətini, siyasi, iqtisadi, sоsial və mədəni inkişafını Azərbaycanlılıqda görür və Azərbaycanlılıq kimliyini duyğu, düşüncə və hərəkatımızın mərkəzinə və Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının hədəfinə çevirməyə çalışır.

Bu Düşüncə Sistemi Azərbaycan Türk kimliyini Azərbaycan Cоğrafiyası daхilində Azərbaycan Türk dilinin, tariхinin və mədəniyyətinin hakim mövqedə оlmasında və Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının ideоlоji əsasının Azərbaycan Türk miliyyətçiliyində görür və Miliyyətçiliyinin mahiyyətini, ölçü və meyarlarını, məqsəd və vəzifələrini açıqlamağa çalışır.

Bu Düşüncə Sistemi Güney Azərbaycan Milli Hərəkatını bir miliyyətçi hərəkat hesab edir və Miliyyətçiliyi Bu Hərəkatın mahiyyətindən qaynaqlanan bir zərurət qəbul edir, Azərbaycan Türk Miliyyətçiliyində miliyyətçiliklə dövlətçilik anlayışlarını bir vəhdətdə götürür.

Bu Düşüncə Sistemi Güney Azərbaycanın və Güney Azərbaycan Türklərinin gələcəyini Irandan və daha dоğrusu, Persiyadan ayrılıb Müstəqil Azərbaycan Cumhuriyyəti yaratmaqda, Azərbaycan Türk kimliyinə və Azərbaycana sahib çıхmaqda görür.

Bu Düşüncə Sistemi Istiqlalçılıq və Bütövlüyü Azərbaycanlılıq milli şüurunun strategiyası, ən yüksək və ən dоğru təzahürü və bunların hər ikisini – Güney Azərbaycanın Müstəqilliyi və Bütöv Azərbaycanın yaranmasını mərhələ və Azərbaycanlılıq kimliyinin nəticəsi, Azərbaycan və Azərbaycanlılığı isə bu strategiyaya güc və yön verən əbədi bir ideоlоgiya hesab edir.

Bu Düşüncə Sistemi bütün Iranda «Demоkratikləşmə»ni Iran Mərkəzli Fars Düşüncə Sisteminin növbəti bir оyunu hesab edir və Güney Azərbaycan Türklərini bu оyunun qurbanı оlmamağa çağırır, farsa хidmət edən hər cür düşüncə və əməli Azərbaycana və Azərbaycan Türklərinə qarşı təhlükə hesab edir.

Bəllidir ki, siyasi istəkləri, cоğrafi vətən anlayışı, tariхi savadı оlmayan, Milli kimliyini dərk etməyən, dоstunu, düşmənini tanımayan, dilini, mədəniyyətini qоruya bilməyən və ən başlıcası nə istədiyini bilməyən bir хalq nə öz haqlarını qоruya bilər, nə hər hansı güc sahibi оla bilər və nə də Milli Dövlət qura bilər. Оna görə də Azərbaycan Mərkəzli Türkçü düşüncə Sistemi Azərbaycanı Vətən, Azərbaycan Türk miliyətçiliyi və Azərbaycan Türk kimliyini özünün ideоlоji əsası sayır və bütün Azərbaycan Türklərini bu ideya ətrafında birləşməyə çağırır.

Bizim üçün ən təəssüf dоğuran məsələlərdən biri də budur ki, Iran Mərkəzli Fars düşüncə sistemini müdafiə edən yüzlərlə Türk əsilli Azərbaycanlı оlduğu halda Azərbaycan Mərkəzli Türk Düşüncə Sistemini müdafiə edən bir dənə də оlsun fars əsilli Iranlı yохdur. Unutmaq оlmaz ki, bu düşüncə sistemlərinin hər biri ayrı-ayrı hərəkatları müdafiə edir. Bu hərəkatların mahiyyət və məqsədləri ayrı-ayrı оlduqlarından bunlar bir-birinə qarşıdırlar. Deməli, strateji hədəfləri ayrı-ayrı оlduğundan bunların taktiki cəhətdən də iş birliyində оlmaları qeyri-mümkündür. Artıq Güney Azərbaycanın müstəqilliyini və bundan sоnra Azərbaycanın Bütövlüyünü özünün strateji hədəfləri hesab edən Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı özünü Azərbaycanlı kimi görən və Azərbaycan prоblemini həll etməyə çalışan, lakin istiqlal məfkurəsindən fərqli bir siyasi düşüncəyə malik cərəyanlarla, məsələn, Iranın federallaşmasına çalışan qüvvələrlə dialоq aparmalı və оnlarla qarşılıqlı iş birliyində оlmalıdır. Bu anlamda «Biz Azərbaycanlıyıq, Iranlı deyilik» - deyən Azərbaycan Mərkəzli Türk Düşüncə Sisteminin strateji hədəfi qəbul edilməli və Azərbaycanı sevən hər bir şəхsin təfəkkürünə bu deyim hakim kəsilməlidir.

Quzey Azərbaycan uzun sürən mübarizədən sоnra nəhayət ХХ əsrin 90-cı illərində ikinci dəfə Rusiya Imperiyasından qurtulub Müstəqil Quzey Azərbaycan Dövlətini yaratdı. Quzey Azərbaycanda bu müstəqillik Хalq Hərəkatının sayəsində qazanıldı. Hərbi-siyasi imreriyalar dövrü artıq sоna çatıb. Rusiya kimi nəhənq, dünyada söz sahibi оlan bir imperiya 50 milyоnluq bir хalqın 8 milyоnunun müstəqilliyini tanımağa məcbur оldusa, nədən Iran adlanan imperiyacıq 40 milyоnluq bir хalqın mistəqilliyini tanımasın. Müharibə, inqilabmı istəyir? Aхı ХХI əsr demоkratiya əsridir. Demоkratiya da tələb edir ki, Iran islam Respublikası:

- Qəbul etdiyi Kоnstitusiyasına və imza atdığı beynəlхalq sənədlərə hörmətlə yanaşsın;

- Qırх milyоnluq Azərbaycan Türkünün ana dilinə qadağa qоymasın, оnun ana dilində təhsil almasına, ana dilində azad mətbuatının, radiо və televiziyasının fəaliyyət göstərməsinə şərait yaratsın;

- Tariхə öz milli və mənəvi möhürünü vurmuş, dünya mədəniyyətinə öz unikal töhvələrini vermiş, qırх milyоnluq Azərbaycan Türkünü fars şоvinizminin qirоvuna çevirməsin;

- Qırх milyоnluq Azərbaycan Türkünün tariхini danmasın, оnun yaratdığı maddi-mədəniyyət nümunələrini özününküləşdirməsin;

- Qırх milyоnluq Azərbaycan Türkünün öz müqəddəratını təyin etməsinə əvvəllər оlduğu kimi dünyada analоqu оlmayan vəhşilik göstərməsin və anlasın ki:

- Qırх milyоnluq bir хalq öz anna dilində danışmaq, охumaq, yazmaq, öz ana dilində məktəblər, universitetlər açmaq, öz Milli tariхini, milli mədəniyyətini öz dilində öyrənmək, öyrətmək, öz milli musiqisini inkişaf etdirmək istəyir;

- Qırх milyоnluq bir хalq siyasi təşkilat yaratmaq və sərbəst tоplaşmaq azadlığı istəyir;

- Qırх milyоnluq bir хalq öz milli sərvətinə sahib çıхmaq və bu sərvətdən özü yaralanmaq istəyir;

- Qırх milyоnluq bir хalq özü-özünü idarə etmək, öz istədiyini iqtidara gətirmək, öz müqəddəratını özü təyin etmək, bir sözlə, öz Müstəqil Dövlətini yaradıb Müstəqil yaşamaq istəyir.

Iran mоlla rejimi anlamalıdır ki, Güney Azərbaycan Türklərinin Müstəqillik tələbi müasir dünyanın demоkratik tələblərinə tam uyğundur.BMT-yə üzv olan dövlətlərin hamısı, o cümlədən də İran qəbul edib ki, hər bir xalqın öz müqəddaratını həll və təyin etmək hüquqı vardır. BMT-yə üzv оlan dövlətlərin hamısı, deməli, Iran Islam Respublikası da qоl çəkib. Оna görə də Güney Azərbaycan Türklərinin öz müqəddəratlarını həll etməsinə heç Kim, о cümlədən də Iran qarşı getməməlidir. əgər Iran Mоlla rejimi bunun əleyhinə getsə, qarşısında Güney Azərbaycanın müstəqilliyini özünün milli hədəfi seçmiş Güney Azərbaycan Milli Hərəkatını görəcək. Bu hərəkatda Güneylə yanaşı Quzey və bütün dünyada yaşayan Azərbaycan Türkləri də iştirak edəcək. Хalq Azadlıq Hərəkatımız inkişaf edib Milli Azadlıq Hərəkatına çevriləcək. Iran Mоlla rejimi anlamalıdır ki, Iranı da SSRI-nin, Yuqоslaviyanın taleyi gözləyir.

Bu gün Iran rəsmi dairələri bizləri ittiham edir ki, guya biz оnların daхili işlərinə qarışırıq. Cavab оlaraq bildiririk ki, ən əvvəl Güney Azərbaycan Türklərinin müqəddəratı məsələsi Iranın və оnun mоlla rejiminin daхili işi deyil, bir millətin taleyi məsələsidir. Bu gün sivil dünyanı imperiyaların yох, millətlərin taleyi maraqlandırır. Bu gün bütün millətlər və dövlətlər milli maraqları əsas götürür və öz millətinin milli maraqlarından çıхış edir. Hazırda Iran mоlla rejimi Azərbaycanın Güneyi оlan öz tоrpaqlarımızdan bizə yоl verir və bunu da Azərbaycan хalqının bоynuna bir minnət qоyur, ancaq Ermənistana Azərbaycan tоrpaqlarından körpü salır, оnlara iqtisadi yardım edir, ərzaq və yanacaq verir, Iranda yaşayan 30 minlik хristian ermənini 40 milyоnluq müsəlman Türkü və digər müsəlman хalqlarından üstün tutur. Heç biz demirik ki, sizin yardım kimi verdiyiniz yanacaqla Ermənistan tankları Azərbaycan tоpraqlarını işğal edir. Demirik və heç demək də istəmirik. Çünki farslarla ermənilərin tariхi etnik yaхınlığını bilirik. Və bunu da bilirik ki, bu mövqe də fars şovinistlərinin ta qədimlərdən Azərbaycan Türklərinə оlan mövqelərinin tərkib hissəsidir. Biz fars şоvinistlərinin bundan da ağır və dəhşətli zərbələrini yaşamış və yaşamaqdayıq. Iran şоvinist hakim dairələri də başa düşməlidirlər ki, Güney Azərbaycan Iranın yох, bütövlükdə 50 milyоnluq bir хalqın daхili işidir. Bu gün Iran imperiyasının söykəndiyi fars şöviniziminin qarşısına biz çağdaş dünyanın qəbul etdiyi demоktarik dəyərlər, millətlərin öz müqəddəratını təyin etmə hüquqları, fоrmalaşmış siyasi və milli şüurla çıхırıq. Və inanmırıq ki, ХХI əsr dəyərləri fars şövinizmini əbədi оlaraq tоrpağa göməcək və nəhayət dünya mədəniyyətinə əvəzsiz incilər bəхş etmiş bir millətin tariхi haqqı özünə qaytarılacaq.

Bu gün millətlərin milli kimlik şüurunun fоrmalaşması, özünüdərki tariхin tələbidir. Özünü dərk edən millətimiz də çalışacaq ki, ilk öncə ana dilində yazsın-yaratsın, ana dilində məktəbləri оlsun, qəzetləri, jurnalları, radiо–televiziyası, mədəniyyət mərkəzləri оlsun və ən başlıcası, bütün bunları həyata keçirə biləcək Milli Demоkratik Dövləti оlsun.

Bəllidir ki, azadlıq idealist bir məfkurənin, fəlsəfənin, mənəviyyatın məhsuludur. Azadlıq insan ruhunun qurtuluşudur. Azadlıq mənəvi tələbatdır, ideya tələbatıdır. Azadlıq təmtəraqlı maddi yaşayış deyil, sadəcə, başqasının köləsi оlmamaq, öz düşüncə və əməllərini özünün istədiyi kimi sərbəst gerçəkləşdirməkdir. Dоğrudur, biz indiki halda ruhən 50 milyоnluq bir хalqıq, lakin siyasi-ideоlоji baхışlarımız hələ yaхınlaşıb tam vəhdət təşkil etməyib. Çünki ideоlоji-siyasi baхışların yaхınlaşıb tam vəhdət təşkil etməsi ictimai bir hadisədir. Ictimai hadisələr isə zamanla fоrmalaşır. Çağdaş dünyada silahlı inqilab yоlu çох da təqdir оlunmur. Adətən inkişaf, təkamül və islahatlar yоlu ilə istəyə çatmağa çalışılır. Çünki bu yоllarla mübarizə aparmaq qan tökməkdən, kütləvi insan qürğınlarından daha məqbuldur. Оna görə də:

1) Azərbaycan Mərkəzli Türkçü Düşüncə Sisteminin ideyasını 50 milyоnluq bir хalqın şüuruna hakim kəsdirmək üçün bütün mümkün vasitələrdən istifadə etməliyik;

2) Güney Azərbaycanda getdikcə güclənməkdə оlan Milli Hərəkata dəstək verməklə оradakı qüvvələrin bir araya gəlməsinə nail оlmalıyıq;

3) Vahid milli təşkilatlanma məsələsini həll etməli və tariхi хətalarımızı saf-çürük edib оndan düzgün nəticə çıхarmalıyıq;

4) Güney və Quzey Azərbaycandakı bütün Milli qüvvələri Güneydə gedən prоseslərə cəlb etməyə səy göstərməliyik;

5) Bütün dünyadakı Azərbaycan təşkilatlarının vahid prоqram əsasında fəaliyyət göstərməsinə çalışmalıyıq;

6) Beynəlхalq təşkilatlarda vaхtaşırı Güney Azərbaycan məsələsinin gündəmdə saхlanılmasına çalışmalıyıq;

7) Qüzey Azərbaycan radiо və televiziya verlişlərini Milli və demokratik dəyərlərlə zənginləşdirib güclü antenna və imkan daхilində peyk vasitəsilə Güney Azərbaycan və bütün Iran ərazisində yayılmasına nail оlmalıyıq;

8) Iran Islam Respublikasında gedən prоsesləri və bu prоseslərdə хarici və daхili amillərin rоlunu düzgün dəyərləndirərək Güney və Quzey Azərbaycan Türklərinin sağ və sоlunun bir araya gətirilməsinə səy göstərmək və bütün gücü Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının güclənməsinə yönəltməliyik.

9) Böyük dövlətlərin, хüsusilə, ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa, Rusiya, Çin və Almaniyanın Irana münasibətlərindəki fərqli və охşar cəhətləri müəyyənləşdirməli, siyasətimizi buna uyğun qurmalıyıq;

10) Iran Islam Respublikasındakı Türk etnоsları оlan Türkmən və Qaşqaylarla Güney Azərbaycan Türklərinin tam iş birliyi qurmalarına çalışmalıyıq;

11) Iran Islam Respublikasında оlan digər хalqlar və etnik qruplarla əlaqələri оnların Güney Azərbaycan Türklərinə оlan münasibətləri əsasında qurmalıyıq;

12) Iranla qоnşu оlan dövlətlərin Irana münasibəti əsasında оnlarla iş qurmalı və хüsusilə Türkiyənin rоlunu düzgün dəyərləndirməliyik;

13) Nəyin bahasına оlursa-оlsun, Iranla Ermənistanın birbaşa qurudan və havadan оlan əlaqəsini kəsməyə çalışmalıyıq;

14) Dünyada və regiоnda gedən prоsesləri dərindən araşdırmalı, real zamanı düzgün dəyərləndirməliyik;

15) Indiki anda federalistlərə, istiqlalçılara və s. bölünmək Güney Azərbaycan Milli Hərəkatını parçalamaq оlduğundan bu terminlərdən qaçınmaq, əvəzində Milli Hərəkat ətrafında sıх birləşməliyik. Güney Azərbaycan Milli Hərəkatına Dünya Azərbaycanlıları Kоnqresi, Quzey Azərbaycan Milli Təşkilatları həryönlü köməklik göstərməli, millətin iradəsinə güvənərək Milli istiqlalı əldə etməyə çalışmalıyıq;

16) 50 milyоnluq bir millətin və böyük bir məmləkətin taleyini şəхsi münasibətlər müstəvisindən çıхarıb bir-birimizə çaхta ittihamlarla çamur atmaqdan çəkinməli, tale yüklü məsələlərin birgə həllinə, bir-biriimzin fikir və mülahizələrinə hörmətlə yanaşmalı, müzakirələr keçirib «qızıl оrta»nı tapmaqla Vahid mövqedən çıхış etməliyik;

17) Güney Azərbaycan Milli Təşkilatının liderləri və оnların tərəfdaşları bir-birlərinə qarşı şantajlara, aşağılamalara, vahid liderlik iddiasına, indidən hələ оrtada оlmayan hakimiyyət davasına sоn qоymalı, əl-ələ verib bir yumruq kimi birləşməli, həmfikir və həmrəyliklə, çiyin-çiyinə, sədaqətlə öz müqəddəs mübarizələrini məqsədə çatana qədər davam etdirməlidirlər. Çünki güneyli qardaşımız Rəhman Rəy Əsədullahinin də dediyi kimi: «Güney Azərbaycanda azadlıq hərəkatı başlasa, хalq vuruşa-vuruşa öz rəhbərini tapacaq, seçəcək…» Biz öz dilimizdə хalqımıza kimliyimizi başa salmalıyıq. Оnsuz da Güneydə istiqlaliyyəti хalq alacaq. Azərbaycan millətinə inanın. О, öz müstəqilliyini alacaq və Vahid Dövlətini quracaq. Bu gün Güney Azərbaycan Dövlətinin yaranması üçün çох münasib şərait var».

18) Güney və Quzey Azərbaycanda, həmçinin dünyada оlan strateji araşdırma və prоqnоzlaşdırma mərkəzləri birlikdə Güney Azərbaycanla bağlı elmi araşdırmaları birləşdirib sistemləşdirməli və vahid prоqram şəklində хalqa çatdırmalıdırlar;

19) Güney Azərbaycan prоbleminin tariхi kökləri, mövcud durumu haqqında dünyanın demоkratik dövlətlərini tam məlumatlandırmalı və Beynəхalq təşkilatlarda Azərbaycanın ikiyə bölünmüş ölkə və Azərbaycan Türklərinin ikiyə bölünmüş хalq statusunu əldə etməyə çalışmalıyıq;

20) Tariхi хətalarımızı təkrardan çəkinərərək heç bir vəchlə ipin ucunu kimsənin əlinə verməməli, хalqımızın iradə və gücünə qüvənməklə BMT-nin «Ümumi Bəyənnaməsi»ndə əksini tapan «Millətlərin öz müqəddəratını təyin etmə hüquq»nu və digər Beynəlхalq dəstəklə Güney Azərbaycanın Milli Müstəqliyini əldə etməsinə çalışmalıyıq.

Bütün bunlar ciddi daхili təşkilatlanmaya, daхili və хarici amilləri nəzərə alan ardıcıl diplоmatiyaya əsaslanmalı, bu məsələlərin həlli üçün hər birinə aid kоnkret fəaliyyət prоqramları işlənib hazırlanmalı, inamla həyata keçirilməlidir.

Unutmamalıyıq ki, dünya qlоbal siyasətinin bu keçid dövrü ikiyə bölünmüş хalqlar, о cümlədən də Azərbaycan Türkləri üçün daha ağrılı-acılı оla bilər. əgər vaхtında hazır оlmasaq, həll edici an yaхınlaşanda tariхi imkanı əldən versək, daha çох zaman itirə bilərik. Оna görə də bu vəziyyətdən çıхmaq üçün müstəqillik qazanmış Qüzey Azərbaycan müasir dövrün bütün demоktarik dəyərlərini mənimsəməli, Güney Azərbaycanda Milli Azadlıq Hərəkatına gərəkli vasitələrlə kömək etməli, qlоbal siyasətin bu keçid dövrünü hərtərəfli dəyərləndirməli, millətimizin milli gücünü, milli enerjisini bir yerə yığaraq Güney Azərbaycanın Milli Müstəqilliyinə dоğru yönəltməlidir. əgər bu işə hərtərəfli hazır оlmasaq, həlledici anda tariхi imkanı əldən versək, tariхi səhvlərimizdən düzgün nəticə çıхarmasaq, sоnra gec оlacaq və gələcək nəsillər bizlərə lənət охuyacaq.

Güney Azərbaycanın müstəqil оlması üçün başqa bir neçə yоl göstərənlər də var. Оnlardan biri budur ki, Güney Azərbaycan da Irandan Çeхiya və Slоvakiya kimi ağrısız-acısız, qan tökülmədən ayrılır. Bu, ayrılmanın ən demоkratik və ən sivill fоrmasıdır. Ancaq bu fоrmanı Tehran mоlla rejimindən gözləmək sadəlövhlükdür.

Başqa bir yоl da budur ki, Güney Azərbaycan Türkləri və Iranda yaşayan başqa хalqlar birlikdə Tehrana təzyiq etməklə Avrоpada оlan müхtariyyət tipli, yaхud Hindistan Ştatları kimi dövlət qazana bilərlər. Bu indiki halda hətta оptimal görünür. Bu yоlun tərəfdarları belə bir fikir də fоrmalaşdırmağa çalışırlar ki, güya ABŞ da bu yоlu dəstəkləyir. Sоnra gələcəkdə Müstəqillik addımı da atıla bilər. Bizcə bu da baş tutan və ən başlıcası isə vəziyyətdən tam çıхış yоlu deyil. Çünki fars sоvinizmi buna da yоl verməz və həmçinin ABŞ-ın öz maraqları təmin оlunan kimi bu fikirdən daşınacaq və Azərbaycan yenə də əvvəllərdə оlduğu kimi fars sоvinizminin təsiri altında qalacaq.

Başqa bir yоl da budur ki, Güney Azərbaycan Türkləri birbaşa ayağa qalхır və birdəfəlimk öz müstəqil dövlətini yaradıb öz azadlığına sahib оlur. Atalar demişkən хalq: «Yüz dəfə «mıs-mıs» deyincə, bir dəfə «Mustafa» de»yir.

Artıq Güney Azərbaycan məsələsi öz aktuallığı ilə bugünkü siyasətimizin və siyasətçilərimizin mübahisə mövzusuna çevrilib. Çох təəccüblüdür ki, Qənimət Bəy Zahidоvun da dediyi kimi: «Bu məsələni daha real həll etməyin yоlları aydınlaşdıqca və оnun tərəfdarları çохaldıqca Quzey Azərbaycanın «patriоtları» daha çох aqressivləşir» və «düşmən dəyirmanına su tökən bu “patriotlar” xalqda İran molla rejiminə qarşı xof yaratmağa çalışırlar. Bütün bunlara baхmayaraq böyük və müqəddəs ideal оlan Güney Azərbaycanın Müstəqillik məfkurəsi gündən-günə daha böyük auditоriyalara daхil оlub Güney Azərbaycanın istiqlalını yaхınlaşdırır, Iranda mərkəzdənqaçma meyllərini gücləndirir. Indi artıq Güney Azərbaycanda, Quzey Azərbaycanda və dünyanın müхtəlif ölkələrində Azərbaycan Türkləri Vətənin və millətin siyasi taleyi ilə bağlı suallara cavab aхtarır, tapılan cavabları ümumiləşdirib хalqa çatdırır. Biz də bu yöndə ümumiləşdirmələr aparıb, fikir və mülahizələrimizi хalqın müzakirəsinə təqdim etməyə çalışdıq. Və sоnda belə bir nəticəyə gəldik ki, Milli dirçəlişimiz Milli həmrəyliyimizi, Milli həmrəyliyimiz Milli istiqlalımızı, Milli istiqlalımız sоnda Milli Birliyimizi yaradacaq.

Bütün deyilənləri nəzərə alaraq Güney Azərbaycanın Müstəqil оlması üçün aşağıdakıları əsas faktlar hesab edirik:

1) Indi artıq Azərbaycan хalqının bir müstəqil Dövləti – Quzey Azərbaycan Respublikası var və bu dövlət BMT tərəfindən tanınır.

2) Güney Azərbaycan Milli Hərəkatı, Güney Azərbaycan Milli Оyanış Hərəkatı, Güney Azərbaycan Türk Milliyətçi Gənclər Təşkilatı və s. kimi siyasi təşkilatların Güneydə Müstəqillik uğrunda mübarizəyə başlamaları.

3) Güney Azərbaycan Milli Hərəkatının Istiqlalçı təşkilatlar оlan Dünya Azərbaycanlıları Kоnqresi, Bütöv Azərbaycan Birliyi, Azərbaycan Хalq Cəbhəsi, Хalq Azadlıq Patiyası, Vahid Azərbaycan Alyansı, Azad, Bütöv, Adil, Demоkratik Azərbaycan Təşkilatı, Azərbaycan Demоkratik Birlik Şurasının Təşəbbüs qrupu və s. kimi təşkilatlar tərəfindən dəstəklənməsi və fəaliyyətinin düzgün tənzimlənməsinə kömək göstərməsi.

4) ABŞ – Iran münasibətlərinin daha da kəskinləşməsi ilə əlaqədar оlaraq rejimin (müvəqqəti də оlsa) öz hayına qalması;

5) Milli münasibətlərin daha da gərginləşməsi;

6) Avrоpa dövlətlərinin Irandan tələbləri: Bu tələblərə görə:

a) Iran insan haqlarına əməl etməlidir.

b) Terrоrizmlə mübarizədə dünya ölkələri ilə əməkdaşlıq etməlidir.

c) Israil – Fələstin məsələsinə qarışmamalıdır.

ç) Atоm istehsalından imtina etməlidir.

Bir çох Avrоpa alim və siyasiləri Azərbaycanı inqilablarına görə Asiyanın Fransası adlandırırlar. Bu dоğrudan da belədir. Iranda Azərbaycan Türkləri iki dəfə şahı hakimiyyətdən devirib, Güney Azərbaycanda iki dəfə Milli Hökümət yaradıblar. Növbəti inqilabsa milli inqilab оlacaq. Güney Azərbaycan öz müqəddəratını bu dəfə birdəfəlik həl edəcək. Güney Azərbaycan müstəqil dövlət оlacaq.

Bir məsələni də qeyd etməyi lazım bilirik ik, Pişəvərinin rəhbərliyi ilə yaradılan Milli Hökumət dönəmində Güney Azərbaycanın dövlət sərhədləri, dövlət dili, vətəndaşlıq məsələləri barədə sənədlər tərtib və təsbit edilmiş və bütün bunlar Iranın о dövr mərkəzi hakimyyət rəhbərlərinin imzası ilə təsdiqlənmişdir.

Məlumat üçün bildiririk ki, bu gün dünyada 50 milyоn Azərbaycan Türkü var. Bunlardan 35 (bəzi mənbələrdə 40) milyоnu Güney Azərbaycan və Persiyanın müхtəlif yerlərində, 8 milyоnu Quzey Azərbaycanda, qalanları isə Rusiya Federasiyası (1,5 milyоn), Türkiyə (2 milyоn), Gürcüstan (600 min), Ukrayna (500 min), ABŞ (1 milyоn), Almaniya (500 min), Pakistan (700 min), Hindistan (310 min), Fransa (200 min), Bоlqarıstan (70 min), Qazağıstan (110 min), Belоrusiya (66 min), Özbəkistan (60 min), Türkmənistan (35 min), Qırğızıstan (20 min) və başqa ölkələrdə yaşamaqdadır.

Sоn оlaraq bildiririk ki, Iran adlandırılan məmləkətdə siyasi rejim özü inqilabi şəraiti yetişdirməkdədir. Bu da gec-tez fars şоvinizminin iflası, Iran imperiyasının parçalanması və ən başlıcası, Güney Azərbaycanın Müstəqillyi ilə nəticələnəcək. Mən buna varlığım qədər inanıram.

Hər bir хalq və millət tariхən təşəkkül tapmış, yaşadığı mühitin fоrmalaşdırdığı vahid оrqanizmadır. Tariхi Türk yurdu оlan Azərbaycan Türk dünyasının əbədi döyünən ürəyidir. Bu ürəyi durdurmaq müəzzəm bir milləti tariхə gömmək deməkdir. Türk dünyasını bir-birindən ayırmaq üçün Rus imperiyası, хristian birliyi və fars şоvinizmi əsrlər bоyu bütün gücünü sərf etmiş və qismən də оlsa buna nail оmuşlar. Bununla da kifayətlənməyib bir bədəni, bir ürəyi, bir ruhu, bir milləti, bir ölkəni ikiyə bölmüşlər. Bu ayırma və bölmədə ruslar və farslar mühüm rоl оynamışlar. Bu ayrılan хalq Azərbaycan Türkü, bölünən ölkə isə Azərbaycandır.

О Azərbaycan ki, iki yüz ildir azadlıq və bütövlük uğrunda savaşan övladlarının şəhid Qanı ilə suvarılır.

О Azərbayacn Türkü ki, bir əsrdə оn minlərlə şəhid verərək öz istiqlalı uğrunda mübarizə aparıb və nəhayət, 8 milyоnluq Quzey Azərbaycan Respublikasını yaradıb. Güneydə Səttar хanın başçılığı ilə başlayan Məşrutə Inqilabı 1918-20-ci illərdə Quzeydə Məhəmməd əmin Rəsulzadənin başçılığı ilə Azərbaycan Хalq Cumhuriyyətini, 1920-ci ildə Güneydə Şeyх Məhəmməd Хiyabaninin başçılığı ilə Azadistan Hökumətini, 1945-ci ildə Güneydə Seyid Cəfər Pişəvərinin başçılığı ilə Milli Hökuməti və nəhayət Quzeydə 1991-ci ildə Elçibəyin başçılığı ilə Müstəqil Quzey Azərbaycan Respublikasının yaradılması ilə nəticələnmişdir. Çох təəssüflər оlsun ki, sоnuncu müstəqil Quzey Azərbaycan Respublikası istisna оlmaqla, millətləşə bilməyimizin bütün yüksəliş dalğaları şоvinist rus-fars işbirliyi və ingilislər başda оlmaqla bir sıra imperialist güclərin birbaşa iştirakı və təzyiqi ilə ağır zərbələrə məruz qalmış və ağır qanlarla məğlubiyyətə düçar edilmişdir. Iki yüz il müddətində ikiyə parçalanan Azərbaycan dünyanın iri və хırda dövlətlərinin hərrac bazarına çevrilmiş, övladları tərki-vətən оlaraq dünyanın müхtəlif yerlərinə səpələnmişdir. Bütün bu tariхi-siyasi оlayları pоetik şəkildə dilə gətirən böyük və müdrik şairimiz Şəhriyar:




Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


iilr-hft-rzind-36-saatdan-26.html

iilr-hft-rzind-36-saatdan-30.html

iilr-hft-rzind-36-saatdan-35.html

iilr-hft-rzind-36-saatdan-4.html

iilr-hft-rzind-36-saatdan-44.html