1 ... 26 27 28 29 30 31 32 33 ... 147

Muh?ndis ekologiyas? 11esas - səhifə 30

səhifə30/147
tarix17.01.2018
ölçüsü3.46 Mb.

:

Kitab -> 2016
2016 -> SokratöNCƏSİ yunan fəLSƏFƏSİ
2016 -> Uot 328 (479. 24) Квт 66. 61(2)
2016 -> Fuad Məmmədov
2016 -> Microsoft Word metodik vesait
2016 -> []
2016 -> Ağirliq qaldiranlarin həRTƏRƏFLİ
2016 -> Microsoft Word Kosmik geologiyan?n ?saslar?

                                                                                  

 119


yüks kliy  

q d r en r k mülayim iqlimli me

qur a ında dolanır. Bura g l n h r bir k s böyük t k

sürül rinin (100 – 150 ba ) ya ıl alp ç m nlikl rind

otladıqlarını uzaqdan asanlıqla mü ahid  ed  bil r. 

Qafqazın ba qa  razil rin  nisb t n burada t k  sürül ri 

daha çoxdur, h tta b z n 200-300 ba dan çox erk k 

t k  sürüsün  rast g linir. Riçuq sah sind  v  Salt kçay 

d r sind  ana v  bala t k l rd n ibar t bir sürüd  120-

160 ba  heyvan mü yy n edilmi dir. Onların ümumi sayı 

1990-cı ild  3800 ba dan çox olmu dur. 

rqi Qafqaz 

t k sin   b zi rayonlarda da  keçisi, da   k li, sad c

olaraq t k   d  deyirl r. T k  cütdırnaqlı göv

y n 

heyvanlara aid olub, v h i halda ya ayan keçil rin iri 

formasıdır. Ya lı erk k t k l rin diri ç kisi 80-90, di il rin 

diri ç kisi is  50-60 kq olur. Ya lı erk kl r v  di il r ayrı-

ayrı sürül r yaradır, cütl

m  vaxtı iri erk k sürül r 

parçalanıb, di i sürül rl  birl

ir. Mayın ortalarından 

iyunun ortalarına q d r do um dövrüdür. Yeni do ulmu

balanın 5-6 kq ç kisi olur. Onlar 20-22 il d k ya aya 

bil r. Az rbaycanda t k

sas n Böyük Qafqazın da -

ç m n qur a ında m skunla mı dır. Onlar 1000-3500 m 

hündürlükd  ya ayır. Me

 qur a ının qayalı, uçurumlu 

sah l rind  onların sürüsün  rast g linir. T k l r yay 



                                                                                  

 120


zamanı milç kl rd n uzaqla maq üçün alp, subnival 

qur a a q d r qalxır, qı da yeml

laq dar olaraq, me

qur a ına dü ür. Ümumiyy tl , subalp da -ç m n v

me

-ç m n qur aqları onlar üçün optimal ya ayı  yeri 

hesab edilir. Respublika Ovçular v  Balıqovlayanlar 

C miyy ti  ttifaqı müst sna hallarda iyunun 15-d n 

oktyabrın 1-n   q d r yalnız ya lı erk k t k l rin 

ovlanmasına icaz  verir. Qalan hallarda icaz siz vurulan 

h r bir t k  üçün c rim  olunur.  razinin heyvanlar 

al mind  miqdar etibaril  ikinci yeri n cim Qafqaz maralı 

tutur. Yaz v  yay aylarında maralların sevimli yeri yuxarı 

me

 qur a ı  v  subalp ç m nlikl ridir. B z n onlar alp 

ç m nliyin   d  qalxır. Payız-qı  aylarında marallar 

mülayim iqlimli orta v   a a ı da -me

 yarımqur aq-

larına enir. Subalp ç m nlikl rind  otlayan sürüsünd  30 

ba a q d r heyvan saymaq mümkündür. Müst sna 

hallarda ana v  bala maral sürül rin   d  rast g linir. 

Maralların sayı 1990-cı ild  600 ba a q d r olmu dur. 

Maralların sayı 15 il  rzind  (1971-1985-ci ill r) 806-1047 

ba  arasında olmu dur. Onların sayı 1977-ci ild

maksimuma çatmı dır. Burada 20% artım hesabı il

1985-ci ild  1800-2000 ba dan çox maral olmalı idi. T bii 

artımın az olması görünür maralların k narlara yayılması 



                                                                                  

 121


el c   d  müvafiq biotexniki t dbirl rin lazımi s viyy d

görülm m si il

laq dardır. Ov heyvanlarından sayına 

gör  üçüncü yeri Qafqaz köpk ri tutur. Onlar me

, alp 

v  subalp qur aqlarında ya ayır, yay mövsümünd

subalp qur a ında v  me

 k narlarında, qı  f slind  is

sas n me

 qur a ında görünür. Az rbaycanda  v ll r 

köpk rl rin azalması mü ahid  edilirdis , son ill rd

düzgün mühafiz   n tic sind  onların sayı xeyli artaraq 

350 ba a çatmı dır. Köpk rl r, ad t n, t k-t k v   b z n 

d  kiçik sürü il  otlayır; 5-20 ba , nadir hallarda is  40-45 

ba a q d r olan köpk r sürül rin   t sadüf edilir. Avropa 

cüyürl ri  sas n a a ı  v  orta da -me

 yarımqur aq-

larında m skunla mı dır. 

razid  onların sayı nisb t n 

az olub, t xmin n 140 ba a çatır. Bütün me

sah l rind  v  subalp ç m nliyind  çoxlu çöl donuzu da 

vardır. Burada 280 ba dan çox çöl donuzu qeyd

alınmı dır. Burada v h i heyvanlar da çoxdur. Burada 

Qafqaz qonur ayısına, canavara v  s. tez-tez t sadüf 

edilir. Burada canavarlar tez-tez cütdırnaqlı heyvanlara, 

xüsusil  marallara, qabanlara v  cüyürl r  hücum edir. 

Buna gör   d  qoru un i çil ri canavara qar ı bütün il 

boyu mübariz  aparmalıdırlar. Qonur ayılar yabanı 

meyv   a aclarına ciddi ziyan vurur. Ad t n, v h i 

                                                                                  

 122


dırnaqlılar üz rin  hücum etmir, ancaq b z n 

canavarların  l  keçirdiyi ov q nim tini onlardan qopara 

bilir.  razid  onların sayı kifay t q d rdir (70 ba ). Me

v  da   d l l ri burada daha çox yayılmı dır, arabir 

va aqa da rast g linir. Zaqatala v  sair

razisind


qu lar da çoxdur. Burada s rç kimil r d st sinin 59, 

yırtıcı qu ların 15, a acd l nkimil rin 6, toyuqkimil rin v

bayqu kimil rin h r birinin 4, göy rçinkimil rin 3, ququ 

qu ukimil rin, hop-hopların, keçisa ankimil rin v

göyc qar akimil rin h r birinin 1 növü m skunla mı dır. 

Buradakı qu lardan toyuqkimil r f sil sin  m nsub olan, 

razi üçün endem sayılan iki qu  – Qafqaz uları  v

Qafqaz tetrası daha çox diqq ti c lb edir. Bu qu lar alp, 

subalp v   ç m n-me

 qur aqlarında ya ayır. Da lı, 

qayalı v  uçurumlu yamaclarda k klik d st l rin  tez-tez 

rast g linir. Burada ç m n anqutu, buynuzlu tora ay 

bildirçin, göy rçin, alabaxta v  s. qiym tli v  göz l qu lar 

vardır. Zaqatala rayonunun  razisind  ya ayan heyvan 

v  qu lardan t k , qonur ayı, k pg r muflon, Qafqaz 

tetrası  v  Qafqaz ularının adı  Qırmızı kitablara 

yazılmı dır. Böyük Qafqazın C nubunda Qax rayonunun 

razisind  5 d st y  aid olan 35 növ m m lil r ya ayır. 

Bunlar dırnaqlııar (n cim maral, cüyür, köpk r, t k   v



Dostları ilə paylaş:

©2018 Учебные документы
Рады что Вы стали частью нашего образовательного сообщества.
?


niyazi-berkes-trkyede-267.html

niyazi-berkes-trkyede-271.html

niyazi-berkes-trkyede-276.html

niyazi-berkes-trkyede-31.html

niyazi-berkes-trkyede-36.html